گویش نیشابوری، آکنده از واژه ‌های اصیل پارسی

Want create site? Find Free WordPress Themes and plugins.

گویش نیشابوری,لهجه نیشابور,نیشابور,

گویش نیشابوری، آکنده از واژه ‌های اصیل پارسی

گویش مردم نیشابور با آن همه قدمت و شأن و شکوه علمی که به شهادت کتب مستند فراوان از امهات بلاد اسلامی در مشرق به شمار می‌آمده است و با وجود واقع بودن این شهر در مسیر راه‌های بازرگانی شرق و غرب –به ویژه جاده ابریشم- بدیهی است که چنین شهری، با آن فعالیت گسترده‌ی فرهنگی و علمی و داشتن مدارس، کتابخانه‌ها و دانشگاه‌ها، باید زبانی درخور توجه و مطرح داشته باشد …

.

 

.

متون کهن ما مشحون از واژه‌ها، ترکیب‌ها و مفاهیم اصیل فارسی که هم‌اینک در گویش نیشابوری، حیات و فعالیت‌ دارند و در فرهنگ‌های متداول معاصر، یا به آن‌ها توجهی نشده و یا اگر هم ضبط شده‌اند، مفهوم و معنی حقیقی و صحیح آن‌ها بیان نشده است … با نگاهی مقایسه‌ای به متون و منابع، ردّپای زبان پهلوی را در گویش مردم نیشابور می‌توان یافت، در این گویش واژه‌های بسیاری از زبان پهلوی با همان تلفظ پهلوی، زنده مانده‌اند و به زندگی خود ادامه می‌دهند.

.

به نــام چاشنی‌بخش زبان‌ها
حلاوت‌بخش معنی در بیان‌ها

«و من آیاته خلق السموات و الارض و اختلاف السنتکم و الوانکم انّ فی ذلک لآیات للعالمین» (سوره روم آیه ۲۳)

«و از آیت‌های اوست آفریدن آسمان‌ها و زمین و اختلاف زبان‌های شما و گونه‌های شما، حقّا که اندر آن است آیت‌ها جهانیان را» (ترجمه تفسیر طبری)

.

در یک قرن اخیر، چند هزار واژه‌ی بیگانه از زبان‌های مغرب زمین وارد زبان فارسی شده است. ورود واژه‌های بیگانه در هر زبانی معمولا یا همراه ورود ابزارهای فتی تازه است، مانند: تلگراف، تلفن، رادیو، تلویزیون، اتومبیل، آسانسور، سیمان، بمب، کامپیوتر و … و یا به دنبال کشفی در علوم، مانند: ویروس، میکرب، باکتری، سلول، اکسیژن، هیدروژن، پروتئین، اتم، الکترون، کوانتوم و پنی‌سیلین و یا مربوط به آداب و رسوم نهادهای ناآشنایی است که در کشور و زبان وام‌گیرنده مشابهی ندارد اگر هم داشته باشد عیناً به آن صورت نیست، مانند: بانک، پست، ژاندارمری، پارلمان، کابینه، رستوران، بوفه، هتل، کریسمس، تئاتر، بورس و …

.

جز این‌ها عوامل دیگری هم در کار است اما همه‌ی آن‌ها را می‌توان ناشی از یک امر دانست و آن آشنا شدن با مفهوم تازه‌ای است که لفظ تازه‌ای همراه خود دارد. البته پاره‌ای از این مفاهیم ممکن است در گذشته‌ی فرهنگی زبان وام‌گیرنده، لفظی داشته باشد که اهل آن زبان، بنا به دلایل مختلف، آن را فراموش کرده باشند. یافتن این الفاظ به هر حال کار باارزشی است و وظیفه‌ی فرهنگستان‌ها نیز در وهله‌ی نخست بایستی همین باشد.

.

در این راستا بر آن شدیم تا کمی به ارزش‌ گویش‌های محلی، از جمله گویش نیشابوری بپردازیم:

زبان فارسی، دومین زبان جهان اسلام و اولین زبان جهان تشیع است. گذشتگان ما با توجه به نصوص دینی از جمله آیه‌ی فوق به ابن زبان عنایت و توجهی مومنانه داشته و نسبت به انتقال پیام پرقداست اسلام به زبان دری –این قند پارس- اهتمامی متعهدانه داشته‌اند. به گونه‌ای که اولین ترجمه‌ی قرآن در جهان اسلام به زبان فارسی دری بود. همچنین تفسیر قرآن و متون مقدس به این زبان پدید آمد که در شمار نفیس‌ترین میراث‌های فرهنگی ماست. از جمله: قرآن مترجم قدس، ترجمه تفسیر طبری، تفسیر ابوبکر عتیق نیشابوری، تفسیر کمبریج، تفسیر نسفی، تفسیر کشف ‌الاسرار، تفسیر ابوالفتوح راضی و حدود سیصد و بیست و اندی نسخه‌ی خطی مترجم که در آستان قدس رضوی موجود می‌باشد.

.

چون خراسان و ماوراء النهر، زادگاه و مهد فارسی دری و پرورشگاه بزرگترین متفکران جهان اسلام بود، رفیع‌ترین قلل شامخ نظم و نثر فارسی، بر این خطّه و خاک بالیده‌اند و سر بر آسمان آن ساییده‌اند و آثار برجسته‌ی خویش را با این زبان بیان کرده‌اند که نیازی به معرفی آن‌ها نیست.

.

به یمن و مبارکی حضور این نام‌آوران سترگ است که گویش مردم خراسان بزرگ و نیشابور، اصالتمند و دارای ارزش و اعتبار است به ویژه گویش مردم نیشابور با آن همه قدمت و شأن و شکوه علمی که به شهادت کتب مستند فراوان از امهات بلاد اسلامی در مشرق به حساب می‌آمده است و با وجود واقع بودن این شهر در مسیر راه‌های بازرگانی شرق و غرب –به ویژه جاده ابریشم- بدیهی است که چنین شهری، با آن فعالیت گسترده‌ی فرهنگی و علمی و داشتن مدارس، کتابخانه‌ها و دانشگاه‌ها، باید زبانی درخور توجه و مطرح داشته باشد.

.

از آنجایی که شمار زیادی از واژگان اصیل فارسی در گویش‌های محلی به حیات خود ادامه می‌دهند؛ ضروری است که آن‌ها را بشناسیم و پس از طی مراحل پژوهش و پالایش برایشان پروانه و جواز حضور فعالیت در صحنه‌های ادبی معاصر را صادر نماییم.

متون کهن ما مشحون از واژه‌ها، ترکیب‌ها و مفاهیم اصیل فارسی که هم‌اینک در گویش مردم نیشابور، حیات و فعالیت‌ دارند و در فرهنگ‌های متداول معاصر، یا به آن‌ها توجهی نشده و یا اگر هم ضبط شده‌اند، مفهوم و معنی حقیقی و صحیح آن‌ها بیان نشده است.

.

از این واژه‌های اصیل، به تعدادی بسیار اندک، که عیناً یا با اندک تفاوتی در گویش نیشابوریان رایج است اشاره می‌کنیم:

· در کتاب لغت فرس اسدی طوسی: پخچ (پهن شده)، شخ (زمین سخت و محکم)، کروک (مرغ آماده‌ی تولید مثل) و ….

· در فرهنگ قواص: سفچه (خربزه نارس)، بلک (برگ)، شمه (چربی شیر) و ….

· در ترجمه تفسیر طبری: جمنده (جنبنده)، سولاخ (سوراخ)، مزغ (غورباقه) و ….

· در تفسیر ابوبکر عتیق نیشابوری: زور (زبر، بالا)، هنو (هنوز)، سوز (سبز و ….

· در آثار مولوی: دینه (دیروز)، خزینه (خزانه و حمام بدون دوش)، چینه (دانه مرغان) و ….

· در ترجمه قرآن قدس: شو (شب)، ور درخت (بر درخت)، واز (باز) و ….

· در برهان قاطع: اخکوک (زردآلوی نارس)، گو (گودال)، پوز (لب و دهان) و ….

· در کشف الاسرار میبدی: اوسانه (افسانه)، دختر اندر (دختر ناتنی)، خنب (خم) و ….

· در آثار عطار نیشابوری: برغ (بند جلوی آب، سد)، داو (نوبت بازی)، رخت (جامه و لباس) و ….

· در کلیله و دمنه: کت (تخت)، سله (سبد) و ….

· در تاریخ بیهقی: دینه (دیروز)، لقوه (لرزش اندام) و ….

· در اسرارالتوحید محمد بن منور: خیک (پوست حیوان که در آن ماست و دوغ ریزند)، ورگفتن (گفتن)، بخته (گوسفند نر) و ….

و آثار فراوان دیگری که از پرداختن به آن‌ها سرباز می‌زنیم.

جای تعجب نیست که رد پای زبان پهلوی را در گویش مردم نیشابور نیز بیابیم. در این راستا، فرهنگ شش جلدی دکتر محمد معین را تفحص کرده، واژه‌های پهلوی آن را که در حال حاضر با همان تلفظ، در گویش مردم نیشابور، زنده مانده، استخراج و به ترتیب حروف الفبا در زیر ذکر می‌کنیم:

.

گویش نیشابوری، آکنده از واژه ‌های اصیل پارسی

منبع: روزنه

جدید ترین مطالب گردشگری نیشابور را درسایت نیشابوریا دنبال کنید.

Did you find apk for android? You can find new Free Android Games and apps.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *