پسنده نیشابوری، بانو یا آقا؟

Want create site? Find Free WordPress Themes and plugins.

پسنده نیشابوری، بانو یا آقا؟,بانو پسنده نیشابوری,بانو پسنده,بانو پسندیده,امام رضا,نیشابور,مشاهیر نیشابور,مفاخرنیشابور,گردشگری نیشابور,دیدنی نیشابور,

پسنده نیشابوری، بانو یا آقا؟

نكتة قابل توجه اينكه برخي نويسندگان معاصر از جمله فريدون گرايلي در كتاب « نيشابور شهر فيروزه» پسنده را همان شطيطه پنداشته اند،[۳] در صورتي كه اين دو شخصيت جداگانه بوده، داستان بانوشطيطه و فرستادن حق واجب مالي وي نزد امام موسي كاظم (ع) و نماز گزاردن آن امام بر جنازة وي در نيشابور در متون كهن تاريخي و مذهبي آمده است.[۴]

طبق قديمي ترين منبع پسنده نام مردي است زيرا در اكثر نسخه هاي چاپي و خطي كتاب عيون اخبار الرضا آمده:

«خديجه بنت حمدان بن بسنده قالت: لما دخل الرضا عليه السلام بنسابور نزل محلة الغربي ناحية تعرف بلاشاباد في دار جدي بسنده و انما سمي بسنده لانّ الرضا عليه السلام ارتضاهُ من بين الناس و بسنده انما هي كلمة فارسية معناها مرضي»[۵]

از به كار رفتن سه كلمة «جدي»، «ارتضاه» و « مرضي» مشخص مي گردد فرد مورد نظر مذكر است. البته در برخي نسخه هاي خطي از جمله نسخة موجود در كتابخانة آستان قدس رضوي كلمة « دار جدتي» آمده ولي باز در همان نسخه به جاي آوردن فعل «ارتضاها»، «ارتضاه» و به جاي «مرضيه» واژة «مرضي» آمده[۶] است كه جاي بحث است و جمله به لحاظ معنا دچار اشكال است. زيرا كلمة «ارتضاه» براي مفرد مذكر مي آيد.

منابع ديگر از جمله: «الثاقب في المناقب» اثر ابن حمزة طوسي (متوفي۵۶۰ق) آورده:

.

« لما دخل علي بن موسي الرضا عليه السلام بنسابور نزل محلة قرقي ‌‌[ غربي] ناحيه تعرف بلاد سناباد[بلاشاباد يا بلاس آباد] في دار لجدتي بسنده لان الرضا ارتضاها بين الدور… بسنده كلمة فارسيه معناها مرضي…»[۷]

نكتة قابل ذكر اينكه اولاً طوسي نسبت به شيخ صدوق متأخر تر است و ثانياً در ذكر مطلب از عيون اخبار الرضا احتمالاً در استنساخ دچار اشتباه شده است چنانكه ناحية غربي را قرقي نوشته و بلاشاباد را بلاد سناباد نوشته و نكته جالب اينكه او نيز معناي پسنده را به عربي مرضي آورده است.

.

سيد هلاشم بحراني(متوفي ۱۱۰۷ق) در كتاب “مدينة المعاجز” مطلب شيخ صدوق را تكرار كرده و از سخن وي نيز بر مي آيد كه پسنده مذكر است زيرا وي كلمات «دار جدي» «ارتضاه» و«مرضي» را آورده است.[۸]

علامه مجلسي نيز اين روايت را چنين آورده است:

« لما دخل الرضا عليه السلام بنسابور نزل محلة الغربي ناحية تعرف « بلاش آباد» في دار جدتي بسنده و انما سمي پسنده لان الرضا عليه السلام ارتضاه من بين ااناس و بسنده كلمة فارسية معنا ها مرضي..»[۹]

.

در اين روايت نيز « ارتضاه » و« مرضي» دليل بر مذكر بودن شخص پسنده دارد. كتب و منابع متأخر نيز از منابع مزبور مطلب فوق را اقتباس كرده اند و اغلب پسنده را مونث نوشته اند در حالي كه «پسنده» صفت مفعولي است و واژه اي فارسي به معناي پسنديده و مقبول مي باشد و حرف «ه» در آخر كلمه دليل بر مونث بودن آن نيست و همين «ه» آخر كاتبان و نسخه برداران را به اشتباه انداخته، پسنده را مونث پنداشته اند. همچنين مونث بودن راوي حديث يعني خديجه بنت حمدان بن پسنده احتمال ديگري بر خبط كاتبان است، زيرا ابوالواسع محمد بن احمد بن اسحاق نيشابوري اين حديث را از جده اش خديجه بنت حمدان بن پسنده روايت مي كند.

.

نكتة ديگر اين كه راوي اين حديث : خديجه بنت حمدان بن پسنده است و مي دانيم كه نسب فرد به پدرش باز مي گردد مگر در موارد استثنايي فرزند را به مادرش منتسب مي كنند و حمدان فرزند پسنده است همان گونه كه مي گوييم حسن پسر علي است.

به هر روي آوردن پيشوند بانو بر اول نام پسنده صحيح به نظر نمي رسد. به ياد بود اين شخصيت بزرگوار در غرب شهر نيشابور كنوني در خياباني به نام پسنده، در شمال بقعة« شتيته نيشابوري» بقعة كوچكي به مساحت حدود ۳۰ متر مربع بنا شده است كه ساختمان آن نوساز است و ضريح كوچك فلزي داخل آن قرار دارد.

.

[۱] . بلاس آباد كه در عيون اخبار الرضا بلاشاباد يا لاشاباد آمده در واقع يكي از كوچه هاي محلة فز شهر نيشابور بوده است. حاكم نيشابوري در مورد اين محله مي گويد: «محلة بزرگ معمور بود به علم و هدي و عماره و ارفع محلها بود صاحب دولت و آب و هواي خوشتربود.» البته بايد در نظر داشت كه اين بلاس آباد با بلاس آباد بيهق تفاوت دارد. رك: تاريخ نيشابور، صص ۲۰۱ و ۲۰۸.

[۲] . شيخ صدوق: عيون اخبار الرضا، ج۲ ، ص ۲۹۲.

[۳] . فريدون گرايلي: نيشابور شهر فيروزه، ص ۴۹.

[۴] . ابن حمزه طوسي: الثاقب في المناقب، صص ۴۳۹- ۴۴۶؛ محمد باقر مجلسي: بحار الانوار، ج ۴۷، ص ۲۵۲؛ شيخ عباس قمي: منتهي الامال، ج۲، ص ۲۲۲-۲۲۵.

[۵] . شيخ صدوق: عيون اخبار الرضا، ج۲، ص ۲۹۲.

[۶] . شيخ صدوق: عيون اخبار الرضا( نسخة خطي شمارة ۱۹۱۴۸ تحرير ۱۰۶۱ قمري.)

[۷] . ابن حمزه طوسي: الثاقب في المناقب، ص ۴۹۶.

[۸] . سيد هاشم بحراني: مدينة المعاجز، ج ۷، ص ۱۳۰.

[۹] . محمد باقر مجلسي: بحار الانوار، ج۴۹، ص ۱۲۱.

پسنده نیشابوری، بانو یا آقا؟

منبع: روزنه

جدید ترین مطالب گردشگری نیشابور را درسایت نیشابوریا دنبال کنید.

Did you find apk for android? You can find new Free Android Games and apps.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *