نیشابور و گردشگری مذهبی؛ زیارتگاه‌ها و جایهای آیینی بخش مرکزی شهرستان نیشابور

Want create site? Find Free WordPress Themes and plugins.

نیشابور و گردشگری مذهبی, زیارتگاه‌ های نیشابور,نیشابور,گردشگری نیشابور,

نیشابور و گردشگری مذهبی؛ زیارتگاه‌ها و جایهای آیینی بخش مرکزی شهرستان نیشابور

در این بخش به بازشناسی کوتاه‌وار «زیارتگاه‌ ها و جایهای آیینی بخش مرکزی شهرستان نیشابور» می‌پردازیم:

— امامزاده محمد محروق:

آرامگاه امامزاده محمد محروق که قدمت آن به دوره‌ی صفویه می‌رسد، به شماره‌ی ۳۰۲ در تاریخ ۲۹/۰۹/۱۳۱۶ در فهرست آثار ملی ثبت شده است.(۲) مرقد امامزاده محمد محروق در ۵ کیلومتری شرق نیشابور و در همسایگی آرامگاه حکیم عمر خیام نیشابوری، جای گرفته است. محمد بن محمد بن زید بن علی بن الحسین علیه‌السلام از نوادگان امام زین‌العابدین علیه‌السلام –پیشوای چهارم شیعیان- است که در سال ۲۰۰ هـ.ق. پس از شکست در جنگی ده‌ماهه با سپاهیان مامون،و در راه انتقال به مرو به دستور مامون، به دست نصربن سیّار، به شهادت رسید.(۳)

.

برخی بر این باورند که، پیکر وی پس از شهادت، توسط عمال حکومتی به آتش کشیده می‌شود و بدین خاطر وی را «محروق» (به آتش سوخته) نامیده‌اند. و برخی نیز بر این باورند که این نام، «مهروق» (کسی که خونش ریخته شده) است که در گویش نیشابوری به صورت محروق، دگرگون شده است.(۴) بنای آرامگاه امامزاده محروق، دارای پلانی مستطیل به ایوان بلند ورودی در شمال، فضای مربع‌شکل مدفن امامزاده در مرکز، و فضایی چهار ایوانی با ارتفاع گنبد کوچک‌تر در مجاورت غربی فضای یاد شده که مدفن امامزاده ابراهیم بن موسی بن جعفر علیه‌السلام است. گنبد فیروزه‌ای‌رنگ بنای مزار امامزاده محمد محروق، تزئینات کاشی ایوان ورودی و کتیبه‌های خطی معقلّی بر رویه‌ی خارجی دیوار، از دلنوازترین جلوه‌های هنر کاشیکاری ایرانی است.(۷)

.

— مسجد جامع نیشابور:

.
مسجد جامع نیشابور که کانون اصلی فعالیت‌های مذهبی نیشابور است، در مرکز شهر نیشابور و در ضلع جنوب غربی چهارسوی اصلی شهر (تقاطع خیابان فردوسی و امام خمینی) قرار گرفته است. بنای مسجد در دوران سلطان حسین بایقراء –آخرین امیر تیموری- و در سال ۸۹۹ هـ.ق. به کوشش پهلوان علی کرخی، پای گرفته، دارای معماری سنتی با تزئینات آجرکاری و گچ‌کاری شایان توجه است. این مسجد با بیش از ۷۰۰۰ متر مربع مساحت(۳)، در قلب زندگی شهری مردم نیشابور، حضوری آرامش‌بخش و درخور دارد. مسجد جامع نیشابور، که تاریخ بنای آن به ۸۹۹ هجری می‌رسد، در تاریخ ۲۱/۰۸/۱۳۱۷، به شماره‌ی ۳۱۷، با عنوان «مسجد جمعه»، در فهرست آثار ملی ثبت شده است.(۵)

.

— تکیه‌ ابوالفضلی:

.
این تکیه در ۱۲۷۲ هـ.ش. در راسته‌ی مسجد جامع نیشابور و با فاصله‌ای از آن ایجاد شده است. تکیه‌ی ابوالفضلی که به نام حضرت ابوالفضل علیه‌السلام، نامور گردیده، یکی از جای‌های ارجمند و کلان گردهم‌آیی‌ و برگزاری آیین‌های مذهبی نیشابوریان به شمار می‌آید. این تکیه که در مرکز شهر، ضلع جنوبی خیابان امام خمینی، روبه‌روی میدان باغات نیشابور واقع شده، دارای زیربنای در حدود ۵۰۰۰ متر مربع و با اختلاف سطح پایین‌تر از خیابان اصلی، و دربرگیرنده‌ی ساختمان اصلی تکیه، امور اداری، سالن اجتماعات، بیمارستان قمر بنی‌ هاشم، زائرسرا و صحن بزرگ سرپوشیده است.

.

بخش درونی و اجتماعات تکیه، دارای تزئینات آجرکاری، سنگ‌کاری، کاشی‌کاری معرق و آینه‌کاری در رنگ‌های گوناگون فیروزه‌ای، سبز، آبی و … و مزین به آیات قرآنی و نقوش اسلیمی است که به فضای آن نورانیت، شکوه و آرامش خاصی بخشیده است. در سال ۱۴۲۱ هـ.ق. در ضلع شمالی تکیه، صندوق نذورات پنجره‌ای‌شکل و طلایی‌رنگ نصب شده است که در داخل آن از نمادهایی چون علم، مشک آب، شمشیر و سپر به نشان وفاداری و جانفشانی حضرت ابوالفضل نسبت به پیشوا و برادر بزرگوارشان حضرت امام حسین علیه‌السلام در واقعه‌ی کربلا، جای گرفته است.(۳)

.

— مهدیه نیشابور:

.
نخستین فعالیت‌ها برای احداث مهدیه‌ی نیشابور به سال ۱۳۳۵ باز می‌گردد که در نهم آذرماه آن سال، جشنی را با عنوان پی‌ریزی بنای مهدیه نیشابور ترتیب می‌دهند؛ مسجد جامع، با نصب پارچه‌هایی زینت یافته و مسیر مسجد جامع تا مکان فعلی مهدیه (ابتدای کال منوچهری) را با نصب پارچه تزئین می‌کنند تا پس از مراسم مسجد جامع، به سمت زمین مورد نظر حرکت کنند.(۶) مهدیه‌ی نیشابور که در حدود تقاطع خیابان امام خمینی و کال منوچهری، ابتدای منوچهری، جای گرفته، یکی از کانون‌های اصلی گردهمایی‌های آیینی و مذهبی نیشابوریان، به ویژه در ایام اعیاد شعبانیه است.

.

— امامزاده ابراهیم:

.
ابراهیم علیه‌السلام از فرزندان امام موسی بن جعفر علیه‌السلام است که آرامگاه وی در جنوب شرقی شهر نیشابور، کنار مرقد امامزاده محمد محروق، جای گرفته است.(۷)

.

— فضل بن شاذان:

.
فضل بن شاذان بن خلیل ازدی، از متکلمین طراز اول شیعه و یار و مصاحب چهار امام همام – یعنی امام رضا (ع)، امام محمد تقی (ع)، امام علی النقی (ع) و امام حسن عسگری (ع)- بوده است. آرامگاه فضل بن شاذان در ۶ کیلومتری جنوب شرقی شهر نیشابور، در روستای فضل و در باغی وسیع و سرسبز، واقع شده است. آرامگاه وی دارای صحن حرم، گنبد و کاشیکاری است. آرامستان شهر نیشابور به نام «بهشت فضل» در مجاورت این آرامگاه واقع شده است.(۷) بقعه‌ی فضل بن شاذان (قدمت تیموریان صفویه) به شماره‌ی ۸۹۵۶ در تاریخ ۱۰/۰۳/۱۳۸۲ در فهرست آثار ملی ایران ثبت گردیده است. اهالی نیشابور، این مکان را «شافضل» (= شاه فضل) نیز می‌گویند.

.

— بی بی‌شطیطه:

.
شطیطه زنی مومنه و پاک‌نهاد بود که ارادت خاصی به ائمه‌ی اطهار و به ویژه امام زمان خود –حضرت موسی بن جعفر علیه‌السلام- داشت. روایت کرده‌اند که چون مردم نیشابور، محمد نیشابوری را برای پیشکش کردن وجوهات شرعیه به آن حضرت برگزیدند، شطیطه نیز يك درهم صحيح و پاره‌اي از خام كه خود رشته بود و چهار درهم ارزش داشت، آورد و گفت «ان الله لا يستحيي من الحق» از دادن حق امام، اگر كم هم باشد نبايد حيا كرد. محمد نیشابوری، با وجوهات شرعیه‌ی نیشابور، رهسپار مدینه گردید و به پیشگاه امام موسی کاظم علیه‌السلام رسید.

.

پس حضرت امانات شطيطه را پذیرفته و فرمودند: «انّ الله يستحيي من الحق». و به محد نیشابوری گفتند: برسان به شطيطه سلام مرا، بده به او اين امانات و هميان را كه در آن چهل درهم است و بگو براي تو شقّه‌اي از بافته‌هاي خودم را كه پنبه‌اش از قريه صيداء – متعلق به بي بي فاطمه زهرا (س) – است و خواهرم حليمه – دختر حضرت صادق علیه‌السلام- آنرا رشته است و بگو به شطيطه كه تو زنده مي‌باشي نوزده روز پس از وصول شقه و دراهم، پس شانزده درهم آن‌را خرج خودت كن و بیست و چهار درهم آن‌را صدقه خودت و آن‌چه لازم شود و من نماز تو را خواهم خواند بر جنازه‌ی تو، و به محمد نيشابوري فرمود در آن هنگام كه مرا به نماز ديدي كتمان كن كه بهتر نگاه مي‌دارد ترا.(۸) آرامگاه بی‌بی شطیطه‌ در سوی غربی خیابان امام خمینی نیشابور و در میدان بی‌بی‌شطیطه، جای گرفته است.(۷)

.

— بانو پسندیده:

.
امام رضا علیه السلام، هنگامی که (در سال ۲۰۰ هـ.ق.) به نیشابور وارد شد، افراد معتبر و سرشناس شهر – از علماء و امراء و موجهین- انتظار داشتند که آن حضرت برای استراحت در منزل آن‌ها اجلال نزول فرمایند. امّا از آن‌جا که اهل بیت عصمت و طهارت همیشه و در همه حال یاور ضعیفان بودند و شرافت و برتری را به تقوا و اطاعت و بندگی خداوند می‌دانستند، و در این راستا الگو و رهنمود به شیعیان و دوستان خود معرفی می‌نمودند، لذا امام علیه‌السلام دعوت کسی را نپذیرفت، بلکه به منزل یکی از شیعیان با تقوا و گمنام اما شیفته‌ی خاندان رسالت تشریف‌فرما شد. یعنی خدای متعال سعادت میزبانی از حضرت رضا علیه‌السلام را نصیب یک پیرزن صالحه و باتقوا نمود». از آن‌جا که این پیرزن پرهیزگار، به میزبانی امام‌رضا برگزیده شده بود، به بانو «پسنده» یا «پسندیده» نامور گشت. آرامگاه این بانو، در خیابان ضلع شمالی میدان شطیطه در غرب شهر نیشابور، قرار گرفته است.(۹)

.

— حیات‌مزار:

.
یحیی بن حمزة بن قاسم بن عباس ابن امیرالمومنین از نوادگان قمر بنی‌هاشم علیه السلام است. آرامگاه وی در یکی از محله‌های قدیمی خیابان منوچهری جنوبی شهر نیشابور – که کال منوچهری از میانه‌ی این خیابان، گذر می‌نماید- قرار گرفته است. محوطه و آرامجای امامزاده یحیی علیه‌السلام که شبیه منزلی مسکونی و به شیوه‌ی سنتی ساخته شده، در بین اهالی منطقه به «حیات مزار» [Hayāt Məzār] نامور است.(۳)

.

— امامزادگان محمد و عبدالله:

.
امامزادگان محمد و عبدالله، از فرزندان محمد حنفی و از نوادگان امام علی علیه‌السلام‌اند. آرامگاه این دو امامزاده، در بوستان شهیدهاشمی‌نژاد شهر نیشابور (ضلع شمال شرقی تقاطع خیابان‌های ایستگاه و سیمتری، بین چهارراه راه‌آهن و میدان فردوسی) واقع شده، این دو آرامگاه به صورتی جداگانه و با فاصله‌ در ضلع شمالی و شرقی بوستان هاشمی‌نژاد، جای گرفته‌اند.(۳)

.

— گنبدسبز:

.
آرامگاه بی بی صغری در منتهی‌الیه محله‌ی فرحبخش شرقی شهر نیشابور و در منطقه‌ای به نام گنبدسبز، قرار دارد. این بانوی مومنه و پاکدامن که در بین مردم به بی‌بی فاطیمه [Bi Bi Fātima] نامور است دارای محبوبیت خاصی بوده و لطف و کراماتی را به وی منسوب می‌دانند.(۳) آرامگاه وی در بین اهالی به گمبد‌سوز [Gombəd Savz] نامور است.

.

— سعید بن سلام مغربی:

.
آرامگاه سعید بن سلام مغربی که قدمت آن به دروه پهلوی دوم می‌رسد به شماره‌ی ۴۰۳۳ در تاریخ ۱۰/۰۷/۱۳۸۰ در فهرست آثار ملی ثبت گردیده است. این آرامگاه در شرق شهر نیشابور، در حاشیه‌ی بلوار جمهوری اسلامی واقع شده و دسترسی به آن از طریق بولوار خیام که به آرامگاه خیام منتهی می‌شود میسر است.(۱۰) سعید بن سلام مغربی از مشایخ عارفان و بزرگان صوفیه در قرن سوم هجری است. در جوار آرامگاه وی، همچنین ابوعثمان حیری (رازی) از مشایخ بزرگ تصوف و فقهای قرن سوم هجری، مدفون است. آرامگاه مغربی در اراضی روستای «ده شیخ» واقع شده و برخی، نام روستا را برگرفته از نام شیخ مغربی دانسته‌اند.(۷) آرامگاه سعید بن سلام مغربی، یکی از کانون‌های مهم گردهمایی صوفیان و درویش‌مسلکان نیشابور است.

.

— امامزاده عبدالله:

.
عبدالله از فرزندان امام محمدباقر علیه‌السلام است. آرامگاه وی در ۱۲ کیلومتری شمال نیشابور و در جوار روستاهای کوه‌پایه‌ای دربهشت و رود قرار گرفته است که فضایی سرسبز و پوشیده از درختان و توام با نوای پرندگان را پیشکش زائران می‌نماید.(۳) روستا‌های دربهشت و رود ]دربهیشت (dərbəhišt) و روی (rōy) در گویش نیشابوری[ از توابع دهستان فضل بخش مرکزی شهرستان نیشابور‌ند. بنای آرامگاه امازاده عبدالله، به شماره‌ی ۱۲۸۷۵ در تاریخ ۱۹/۰۵/۱۳۸۴ در فهرست آثار ملی ثبت گردیده است.(۱۱)

.

— امامزاده سلطان سلیم:

.
سلیم از نوادگان پیشوای چهارم شیعیان، حضرت علی بن الحسین بن علی بن ابیطالب علیه‌السلام است که به دستور نصر بن سیّار و به دست فردی به نام خدیج، شهید گردید. آرامگاه سلطان سلیم بر بلندای کوهی مشرف بر روستای بوژآباد در ۱۵ کیلومتری شمال شرقی شهر نیشابور و در همسایگی روستای بوژان، جای گرفته است. بنای این امازاده -که در بین اهالی به «مزار تیغ» نامور است(۱۲)-، در سال ۱۳۱۰ هـ. ش. به همت و تلاش دو شخص به نام‌های حیدر و مختار خاکباز بازسازی شده است. آرامگاه امامزاده سلیم در محیطی آکنده از درختان سایه‌گستر و بارور، فضایی سرسبز و روح‌بخش را فراهم آورده است.(۳)

.

— مقبره شیخ ابوالحسن:

.
مقبره‌ی شیخ ابوالحسن در روستایی کوچک به نام کلاته شیخ ابوالحسن، در دهستان مازول از توابع بخش مرکزی نیشابور، در حدود ۱۰ کیلومتری شمال شهر نیشابور، آن سوی روستای صومعه، جای گرفته. به گفته‌ی اهالی منطقه، شیخ ابوالحسن، عارفی بزرگ بوده، آرامگاه وی به صورت فضایی سنگ‌چین شده و روباز، بر روی تپه‌ای واقع شده است.(۱۳)(۳۱)

— فهرستی از آرامگاه‌ها و زیارتگاه‌های بخش مرکزی، که بخشی از آن‌ها در بندهای بالا مورد بازشناسی قرار گرفته‌اند:(۱۴)
— امامزاده محمد محروق، شهر نیشابور
— امامزاده سلطان ابراهیم، شهر نیشابور
— فضل بن شاذان (شاه فضل)، شهر نیشابور
— بی‌بی شطیطه (بانو شطیطه نیشابوری)، شهر نیشابور
— بانو پسندیده (بانو پسنده نیشابوری)، شهر نیشابور
— امامزاده یحیی (حیات مزار)، شهر نیشابور
— امامزاده محمد، شهر نیشابور
— امامزاده عبدالله، شهر نیشابور
— بی بی فاطمه (بی بی صغری یا گنبد سبز)، شهر نیشابور
— سعید بن سلام مغربی، شهر نیشابور
— امامزاده غریب (مزار غریب)، شهر نیشابور
— امامزاده جعفر (پیر مراد-ده)، دهستان دربقاضی، روستای روح‌آباد
— امامزاده خواجه ابوالقاسم، دهستان دربقاضی، کاریزک کنار کال
— امامزاده شاهزاده هلال، دهستان ریوند، روستای هلالی
— گنبد کوچک مهراوا، دهستان ریوند، روستای مهرآباد-شادمهرک
— گنبد بزرگ مهراوا، دهستان ریوند، روستای مهرآباد-شادمهرک
— مزار پیر (غریب)، دهستان فضل، روستای معموری
— امامزاده سلطان سلیم (مزار تیغ)، دهستان فضل، روستای بوژآباد-بوژان
— امامزاده عبدالله، دهستان فضل، روستای دربهشت-رود
— شیخ ابوالحسن، دهستان مازول، کلاته شیخ ابوالحسن
— امامزاده سلطان سیدحسین، دهستان مازول، روستای خرمبک
— سلیمان ساوجی، دهستان مازول، روستای عشق‌آباد

پانوشت‌ها:
۲. مصوبه‌ی نمره‌ی ۲۷۰۰/۴۶۷۵۸، تاریخ ۲۱/۱۰/۱۳۱۶ صادره از وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه ایران.
۳. عبدی، رمضانعلی، «فرزانگان بینالود»، مشهد: شاملو، ۱۳۸۷.
۴. دشتی، محمد، «تاریخ تشیع در نیشابور»، وب‌گاه پایگاه حوزه، (www.hawza.net)، تاریخ مشاهده: ۲۹/۰۵/۱۳۹۰.
۵. مصوبه‌ی نمره‌ی ۳۵۲۶/۳۱۶۵۷، تاریخ ۲۵/۰۸/۱۳۱۷ صادره از وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه ایران.
۶. محقق نیشابوری، جواد، «یادنامه محقق نیشابوری»، مشهد: واژک،۱۳۸۷، ص ۶۱.
۷. طاهری، علی، «درآمدی بر جغرافیا و تاریخ نیشابور»، نیشابور: ابرشهر، ۱۳۸۴، ص ۱۰۶ و ۱۰۷.
۸. «بی بی شطیطه»، وب‌نوشت ابرشهر، (abarshahr.blogfa.com)، ۰۶/۱۱/۱۳۸۴.
۹. «بانو پسنده و سعادت میزبانی امام علی بن موسی الرضا»، وب‌نوشت ابرشهر،(abarshahr.blogfa.com)، ۲۹/۱۱/۱۳۸۵.
۱۰. ارگنجی، حسن؛ برآبادی، محسن، «گزارش ثبتی آرامگاه سعید بن سلام مغربی»، اداره کل میراث فرهنگی خراسان، ۱۳۸۰.
۱۱. «امامزاده عبدالله»، دانشنامه آزاد ویکی‌پدیا، تاریخ مشاهده: ۲۰/۰۵/۱۳۹۰.
۱۲. «بوژان؛ رودکده‌ای خیال‌انگیر با اقلیمی رنگارنگ و چشم‌نواز»، وب‌نوشت ابرشهر، (abarshahr.blogfa.com)، ۰۸/۰۲/۱۳۹۰.
۱۳. نصرآبادی، مجید، «هستی‌شناسی کلاته‌ی شیخ ابوالحسن»، وب نوشت Cisis، (greek.blogfa.com)، ۰۸/۰۴/۱۳۸۹.
۱۴. در گردآوری اطلاعات آرامگاه‌های هریک از بخش‌های نیشابور که در جدول‌های نمایش داده شده است، علاوه بر بهره‌برداری از منابع استفاده شده در هر بخش از دو منبع دیگر نیز استفاده شده است؛ ۱. «اسامی امامزادگان و اماکن متبرکه استان خراسان رضوی (۱) و (۲)»، وب‌گاه راسخون (وابسته به سازمان اوقاف و امور خیریه)، (www.rasekhoon.com)، تاریخ مشاهده: ۰۴/۰۶/۱۳۹۰. ۲. «فهرست بناهای تاریخی نیشابور»، پورتال استان خراسان رضوی- شهرستان نیشابور، (www.khorasan.ir)، تاریخ مشاهده ۰۴/۰۶/۱۳۹۰.). در مکان‌یابی روستا‌ها، بخش‌ها و دهستان‌ها از؛ «سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۸۵ استان خراسان رضوی»، وب‌گاه مرکز آمار ایران، تاریخ مشاهده: ۰۴/۰۶/۱۳۹۰، بهره‌برداری شده است.
۳۱. «بيست ‌و ششمين جشنواره‌ي هنر محيطي در نيشابور تمام شد»، وب‌گاه طاووس آن‌لاین، ۲۱/۰۲/۱۳۸۹.

.

نیشابور و گردشگری مذهبی؛ زیارتگاه‌ها و جایهای آیینی بخش مرکزی شهرستان نیشابور

منبع : روزنه

جدید ترین مطالب گردشگری نیشابور را درسایت نیشابوریا دنبال کنید.

Did you find apk for android? You can find new Free Android Games and apps.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *