نیشابور, بزرگ ترین مركز دانش اسلامی و گاهواره ارجمند ترین سخنوران و دانشمندان ایران

Want create site? Find Free WordPress Themes and plugins.

بزرگ ترین مركز دانش اسلامی, گاهواره ارجمند ترین سخنوران و دانشمندان ایران,نیشابور گاهواره ارجمند ترین سخنوران و دانشمندان ایران,نیشابور، بزرگ ترین مركز دانش اسلامی,نیشابور,تاریخ نیشابور,فرهنگ نیشابور,

نیشابور, بزرگ ترین مركز دانش اسلامی و گاهواره ارجمند ترین سخنوران و دانشمندان ایران

شهر نیشابور یک فرسنگ در یک فرسنگ بوده است و بازار و میادین و دکاکین و کاروانسراهای بسیار داشته است که از لحاظ اقتصادی انبار گاه مال التجار فارس و کرمان و هند بوده است این شهر از قاهره قدیم بزرگتر واز بغداد جمعیتش بیشتر و از بصره جامع تر واز قیروان عالی تر بوده است.

و ۴۴ محله داشته و ۵۰ خیابان اصلی ومسجدی ممتاز و کتابخانه هایی با شهرت جهانی و یکی از چهار شهر شاهی امپراتوری خر اسان بوده است.

نیشابور در زیر لوای سلاجقه از لحاظ تمدن و مرکزیت علمی به حق شهره آفاق گشت و نظامیه هایی که جنبه دانشگاه های کنونی داشت در نیشابور بنیاد گردید و تعداد ۱۳ کتابخانه که مهمترین آنها پنج هزار جلد کتاب داشت بدین جهت این شهر عنوان دارا العلم به خود گرفت و در برخی از متون دوره اسلامی نام دیگر نیشابور ابر شهر آمده است.

شاید در دنیا سابقه نداشته باشد که شهری همچون نیشابور تا این اندازه بر اثر هجوم اقوام گوناگون و زلزله های مخرب ویران گشته واز نو قد بر افراشته باشد. این شهر با عظمت و تاریخی هم شلاق طبیعت خورده و هم طعم تلخ تاخت وتاز مهاجمان را چشیده است.

اما باید اذعان کرد دوباره تجدید بنا یافته و از آن پس در عزامی تاریخی فرزندان خویش نشسته و بار دیگر تلاش نموده جایگاه خود را حفظ نماید و به حیات خویش ادامه دهد و همانند فرزندان بزرگوارش خیام، عطار، کمال الملک و بزرگان دیگر تربیت نماید.

.

نیشابور، بزرگ ترین مركز دانش اسلامی و گاهواره ارجمند ترین سخنوران و دانشمندان ایران بوده و هست. مهم ترین صنایع دستی مردم نیشابور قالی بافی، فیروزه تراشی، سفال سازی، سبد بافی، و…. است. بیش تر مردم نیشابور از نژاد پیشین ایرانی و از تیره های پارسی هستند كه در گذشته های بسیار دور در این سرزمین مستقر شده اند. نیشابوری ها به زبان فارسی و لهجه محلی نیشابوری سخن می گویند. دانشمندان علم و ادبی، چون خیام و عطار نیشابوری، بر این خاك بالیده اند. مردم نیشابور مسلمان و پیرو مذهب شیعه جعفری هستند. شماری از پیروان اسماعیلیه در روستاهای نیشابور، به ویژه دیزباد سكونت دارند. نیشابوری ها مردمی متدین، زحمت كش و پاك اندیش اند.

.

سعی دارند از اخلاق ناپسند، كینه و دشمنی به دور باشند و به آب و خاك و مردم سرزمین خود علاقه مندند. نیشابور زادگاه گروهی از دانشوران و مردان نام دار تاریخ ایران از دوره های بسیار كهن است. در مكان كنونی نیشابور شهری به نام «ریوند» نام وجود داشته است كه در نبردی سهمگین میان ایرانیان و تورانیان در زمان هخامنشیان و اشكانیان با خاك یكسان می شود و شهرستان نیشابور توسط شاپور پسراردشیر بنا می شود.پس از اسلام ، شهر نیشابور ، به عنوان تای ایرانی بغداد در برابر آن آراسته می شود. ایرانیان چند هزار سال پیش از پیدایی یونان در شهرسازی خود به ردیف دیوارهای راست و كوچه و توالی خانه ها در امتداد معین دست یافتند كه باز خیلی زودتر از غربیان، آنان را به ساختن شهرهای شطرنجی راهنمایی كرده است. همه ایرانیان باتازیان جغرافی نویس نیز این را یادآور شده اند كه صورت شطرنجی نشاپود پدیده ای ایرانی است، اما برخی از پیروان یونان این را نیز پدیده ای یونانی می دانند كه اسكندر با خویش به ایران آورد كه استناد علمی ندارد.

.

صنایع دستی شهرستان نیشابور، مشتمل بر فرش بافی، پارچه بافی، فیروزه تراشی ،سفال سازی و سبد بافی است. از روزگاران كهن فرش بافی در استان خراسان به ویژه نیشابور رایج بوده است. بافت فرش به ۲ گونه است بافت فارسی و بافت تركی. نقشه هایی كه در این شهرستان رایج است لچك ترنج ساده، افشان شاه عباسی، لچك ترنج پر، بته جقه ای، گل فرسنگ، اردبیلی، یا شیخ صفی،اسلیمی، درختی و نكارگاه، پشتی بافی نیز بین قالی بافان رایج است.

.

فیروزه تراش یا شناخت گونه های فیروزه از هنرهای مهم و باارزش در شهرستان نیشابور است. تراش فیروزه به گونه های پیكانی، مسطح از جمله تراش هایی است كه علاقه مندان زیادی دارد. بازار مصرف این هنر علاوه بر درون استان و شهرستان نیشابور از جایگاه ویژه ای برخوردار است.در برخی نقاط این شهرستان كارگاه های پارچه بافی سنتی كه به تهیه كرباس، چادرشب، و ملحفه مشغول هستند. كرباس های سفید و ظریف بافته می شود كه علاوه بر پیراهن و زیر شلواری در تهیه سفره، شمد، حوله، قطیفه نیز از آن استفاده می كنند.

.

مکان های دیدنی و تاریخی

آرامگاه خیام در شمال امام زاده محمد محروق، بارگاه امام زاده محمد محروق (محمد بن زید بن علی ین حسین)، مسجد جامع نیشابور، آرامگاه فریدالدین عطار نیشابوری، آرامگاه كمال الملك نقاش یا محمد غفاری، بقعه قدمگاه در راه نیشابور – مشهد و كاروان سرای صفوی برخی از مكان های تاریخی و دیدنی این شهرستان را تشكیل می دهند.

صنایع و معادن

كارخانه های قند، پنبه پاك كنی و كولر سازی نیشابور دارای اهمیت است. نیشابور دارای معادن نمك، فیروزه، تالك، كائولن و سنگ آهك است و فیروزه تراشی یكی از مهم ترین صنایع این شهرستان به شمار می آید.

کشاورزی و دام داری

اقتصاد این شهرستان برپایه كشاورزی، دام پروری و صنایع استوار است. مهم ترین فرآورده های آن گندم، جو، ذرت، پنبه، باقلا، عدس، لپه، ماش، نخود، صیفی جات، میوه های گوناگون و فرآورده های دامی است. پرورش دام در این ناحیه به گونه سنتی و صنعتی رواج دارد عمده ترین دام هایی كه در نیشابور پرورش داده می شود، شامل گوسفند، بز، گاو، گاومیش، شتر، اسب و استر است. پرورش مرغ به روش سنتی و صنعتی در نیشابور معمول بوده و از جایگاه خوبی برخوردار است.

مشخصات جغرافیایی

شهرستان نیشابور، با پهنه ای حدود ۹۳۰۸ كیلومتر مربع، در شمال خراسان رضوی،از نظر جغرافیایی در ۳۶ درجه و ۱۲ دقیقه پهنای شمالی و ۵۸ درجه و ۴۸ دقیقه درازای خاوری و بلندی ۱۱۹۳ متر از سطح دریا قرار دارد. این شهرستان از شمال به شهرستان های چناران و قوچان، از باختر به شهرستان سبزوار، از خاور به شهرستان های مشهد و چناران و از جنوب به شهرستان های تربت حیدریه و كاشمر محدود است. آب و هوا در دامنه ها معتدل و در نواحی پست، اندك اندك بر گرما و خشكی هوا افزوده می شود. شهرستان نیشابور پوشش گیاهی گوناگونی را داراست. در بخش كوه پایه ای، گیاهانی مانند ریواس، كمای و دانه شور و در بخش دشتی تاغ، گز و جنگل های دست ساز برای تثبیت شن های روان وجود دارد. در سرشماری سراسری سال ۱۳۸۵ جمعیت شهرستان نیشابور ۵۸۴۶۵۲ نفر برآورد شده كه از این تعداد ۲۵۸۷۴۵ نفر در مركز این شهرستان زندگی می كردند.

.

وجه تسمیه و پیشینه تاریخی

نام این شهر در اوستا «رئونت» آمده و به معنی دارنده شكوه و جلال است. این واژه در گذر زمان و دگرگونی زبان اوستایی به پهلوی به «رای اومند» تبدیل شد. در نبشته های پهلوی، این واژه به عنوان صفتی برای خداوند آمده است و در سر آغاز بیش تر نامه های پهلوی به چشم می خورد. از این رو می توان دریافت كه آن شهر باستانی تا چه پایه نزد ایرانیان ارجمند بوده است، كه با چنین صفتی از آن یاد می كنند. هم اكنون نیز بخش باختری نیشابور تا مرز سبزوار «ریوند» نام دارد و در دوران اسلامی نیز بزرگانی از آن برخاسته اند، كه در آثار اسلامی، از آن یاد شده است. این نام، در شاهنامه به گونه «ریونیز» به عنوان محلی که در یكی از نبردهای میان ایرانیان و تورانیان ویران گشته، آمده است.

.

بر اساس متن کهن «نامه شهرستان های ایران» این شهر در زمان شاپور اردشیر ساسانی دوباره ساخته شده است. در این نامه از نیشابور به نام «نیوشاپوهر» یاد شده است. از سویی در همین دوره پارتیان ساکن خراسان، که از چیره گی اردشیر خشنود نبودند، با ماندن نام پسر اردشیر بر شهرستان هم رای نبوده و بدین روی صفت «ابرشهر» (به معنی شهر برین) را بر آن نهادند و در پاره ای از نبشته های پهلوی، این نام به گونه «اپر شتر» آمده است. این نام به گونه ای همان نام پیشین را، كه به معنی «دارنده شكوه بود» به یاد می آورد. در نوشته های پس از اسلام نیز پیش از آن كه نام «نیشابور» آید، «ابر شهر» آمده و برخی از نویسنده گان این زمان نیز در معنی آن بلندی زمین را دلیل دانسته اند.

.

نیشابور در روزگار پادشاهی یزدگرد دوم (۴۳۸ ۴۵۷ م) از لحاظ اهمیت در شمار شهرهایی چون مرو و سمرقند در دروه های بعدی بوده است. پیدا شدن سكه های ساسانی در ویرانه های گوناگون نیشابور، خود نشان دهنده اهمیت این شهر در آن دوران است. نیشابور در سال ۳۱ هـ . ق، در روزگار عثمان گشوده شد. شش سال بعد، در زمان خلافت حضرت علی(ع) گروهی از ایرانیان زرتشتی نیشابور شورش كردند، ولی این مخالفت زود گذر و ناپایدار بود.

.

نخستین امیر ایرانی كه در نیشابور پس از اسلام تخت نهاد، ابومسلم مروزی سپهبد جوانمرد ایرانی بود، كه در سال ۱۳۱ هـ . ق، به یاری سپاه خراسان بنی امیه را پس از یك سده ستم، از پهنه زمین بزدود. پس از او سنباد گبر نیشابوری به خونخواهی ابومسلم، از نیشابور برخاست و چند سال با سپاهیان بنی عباس جنگید و سال ها (تا ۱۳۸ هـ . ق) خاور ایران را از دستبرد عباسیان ایمن داشت.

.

طاهریان از سال ۲۰۶ هـ . ق، نام مامون را از خطبه های نماز انداختند و نیشابور را پایتخت خود كردند. یعقوب لیث صفاری در سال ۲۵۹ هـ . ق، بازمانده طاهریان را در نیشابور شكست داد و چندی نیز در نیشابور زیست. پس از شكست عمرولیث از امیر اسماعیل سامانی در سال ۲۸۷ هـ . ق، بخارا پایتخت خراسان شد و همواره از سوی ایشان امیری بر نیشابور فرمان می راند.

.

سلجوقیان هر از گاهی نیشابور را پایتخت خود قرار داده اند. در این بین آلب ارسلان، ملكشاه و سنجر بیش تر در این شهر به سر برده اند. در هجوم غزنویان به سال ۵۴۹ هـ . ق، به علت پایداری مردم که به فرمان پیشوای مذهبی خویش امام محمد یحیی عمل کردند، شهر را به آتش كشیدند، كتابخانه ها را چپاول كردند و كتاب ها را سوزاندند. در حمله مغول (۶۱۸ هـ . ق)، به فرمان تولی – پسر چنگیز – به علت کشته شدن داماد چنگیز به تیر نیشابوریان، مردم و حتی سگ و گربه های شهر را كشتند.

.

پس از یورش تولی خان و با خاك یكسان شدن شادیاخ، شهر جدید نیشابور، در شمال شادیاخ و شاید در روی ویرانه های نیشابور پیشین پی افكنده شد. ۵۹ سال بعد شهر جدید نیز در زلزله ای که خرابی هایش از خرابی های لشگریان چنگیزی كمتر نبود به طور تمام ویران گشت. در ۶۹۵ هـ . ق، با ورود غازان خان به خاك خراسان، فصل نوینی در پیشینه این شهر آغاز شد. این بار باز در همان محل یا پیرامون ویرانه های نیشابور باستانی، شهر جدیدی بنیاد نهاده شد، كه می توان آن را نیشابور جدید نام نهاد.

.

با پیشرفت روز افزون مشهد از لحاظ مهمترین شهر زیارتی شیعیان در دوران صفوی، نه تنها نیشابور كمتر مورد توجه بود، بلكه همانند هرات و مشهد در خطر یورش اوزبكان و تركمانان و سرانجام افغانان بود. نخستین یورش افغان ها در پایان پادشاهی شاه سلطان حسین، سبب خرابی استحكامات و پاره ای از ساختمان های نیشابور شد. در ۱۱۶۰ هـ . ق، به دنبال كشته شدن نادر شاه افشار، یكی از سردارانش به نام احمد خان ابدالی، كه بعدها به احمد شاه درانی سرشناس شد، پس از چند بار نبرد، نیشابور را گرفت و خرابی های بسیار به بار آورد. وی عباسقلی خان بیات را به حكومت آن جا منصوب گردانید، عباسقلی خان در نیشابور با دلسوزی و مردم نوازی گروهی از رنجبران و كشاورزان فراری شهر را تشویق به بازگشت كرد و به ساختن دیوار شهر و بازسازی پاره ای از خرابی ها همت گماشت. با این حال نیشابور اهمیت پیشین خود را پیدا نكرد تا آن كه در سده ۱۳ هـ . ق، به دست قاجاریان افتاد.

نیشابور، بزرگ ترین مركز دانش اسلامی و گاهواره ارجمند ترین سخنوران و دانشمندان ایران

منبع: روزنه

جدید ترین مطالب تاریخ نیشابور را درسایت نیشابوریا دنبال کنید.

 

Did you find apk for android? You can find new Free Android Games and apps.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *