مسجد جامع نیشابور با پیوست تاریخی ۵۰۰ ساله

Want create site? Find Free WordPress Themes and plugins.

مسجد جامع نیشابور , بزرگ ترین مسجد نیشابور , جلوه های معماری اسلامی ایرانی

مسجد جامع نیشابور با پیوست تاریخی ۵۰۰ ساله

نیشابور یکی از کهن ترین شهرهای ایران است؛ شهری بر دامنه کوه‌های سر به فلک کشیده بینالود که «حاکم نیشابوری» در کتاب «تاریخ نیشابور»، آن را از ساخته‌های «انوش بن شیث بن آدم» می‌داند. در افسانه‌های ایران باستان، قدمت شهر نیشابور را به عهد «تهمورث»، یعنی حدود ۴ هزار سال قبل از میلاد، رسانده‌اند. با این حال، صرف نظر از داستان‌ها و افسانه‌هایی که درباره نیشابور در متون گذشتگان به چشم می‌خورد، این شهر، روزگاری یکی از مهم ترین شهرهای خراسان بزرگ بود و نخستین سلسله‌ ایرانی پس از اسلام، یعنی طاهریان، آن را به عنوان پایتخت برگزید.

بزرگ ترین مسجد شهر نیشابور

مسجد جامع نیشابور، قدیمی‌ترین بنای برجای مانده از تاریخ درخشان این شهر است. بزرگ ترین مسجد نیشابور که کتیبه موجود در آن، تاریخ ساختش را ۸۹۹ هـ.ق نشان می‌دهد؛ اما بی‌تردید، پیش از این تاریخ و تا قبل از هجوم مغولان نیز، مسجد جامع این شهر با معماری شکوهمند دوره اسلامی، برپا بوده‌است. برای افرادی که قصد سفر به نیشابور را دارند، بازدید از مسجد جامع این شهر، فرصتی مغتنم برای لذت بردن از زیبایی معماری اسلامی و یادآوری نقش این مکان مقدس در وقایع تاریخی ایران، طی قرون ۸، ۹ و ۱۰ هجری قمری است.

همان‌طور که اشاره شد، بنای فعلی مسجد در سال ۸۹۹ هـ.ق و در عهد «سلطان حسین بایقرا»، حاکم تیموری، به انجام رسیده‌ و متولی این کار، شخصی به نام «علی بن بایزید کرخی» بوده است. مسجد جامع نیشابور در دوره صفویه و در عهد شاه عباس یکم، مرمت شد. کتیبه‌ای از آن دوران برجای مانده‌است که چگونگی این اقدام را نشان می‌دهد.

بر اساس این کتیبه، در سال ۱۰۲۱هـ.ق و در جریان سفر شاه عباس به خراسان، به درخواست مردم، فرمان مرمت و بازسازی بخش‌هایی از مسجد که به مرور زمان، دچار فرسودگی و تخریب شده‌بود، صادر شد. بیش از صد سال بعد، در ۱۱۲۶هـ.ق، «عباسقلی‌خان بیات»، حاکم وقت نیشابور، فرمان بازسازی و توسعه بخش‌های دیگری از مسجد را صادر کرد. از آن زمان به بعد، مسجد جامع نیشابور، شاهد ترمیم و توسعه فراوانی بوده که به شکوه و رونق آن، بسی افزوده است. «محمدحسن اعتمادالسلطنه» در کتاب «مرآت‌البلدان» به تعدادی از این بازسازی‌ها و مرمت‌ها اشاره کرده و از نیاز شبستان مسجد به تعمیر، در زمان بازدیدش، سخن گفته است.

جلوه های معماری اسلامی ایرانی مسجد جامع نیشابور

مساحت کنونی مسجد جامع نیشابور ۷۰۸۳ متر مربع است که با احتساب مساحت زیر ایوان و شبستان‌ها، ۴۳۷۷ متر مربع زیربنا دارد. سر در ورودی مسجد که در شمال آن و حاشیه یکی از خیابان‌های اصلی شهر قرار گرفته، در دوره‌های متأخر مقرنس‌کاری شده‌است و زیبایی خیره‌کننده‌ای دارد و ظاهراً، آرامگاه سازنده آن در زیرزمین بخش شمال‌شرقی مسجد قرار گرفته‌است. ایوان جنوبی این مسجد، بزرگ ترین ایوان آن است و ۵/۱۹ متر ارتفاع دارد.

تا اوایل دهه ۱۳۵۰ هـ.ش، این ایوان گلدسته‌ای زیبا داشت که به دلیل فرسودگی و ناتوانی در مرمت و امکان آسیب رساندن به قسمت‌های دیگر بنا، برچیده شد. در وسط این ایوان، که در قدیم، نقش «مقصوره» و «شبستان» را توأمان داشته است، محرابی زیبا قرار دارد که با کاشی‌های سفید و لاجوردی تزیین شده است. طاق نمای محراب، یک نیم هشت‌ضلعی است که احتمالاً قدمت آن به دوره صفوی می‌رسد.

سنگ نوشته های بالای محراب

بر بالای محراب، دو سنگ نوشته وجود دارد که یکی مربوط به دوره قاجاریه و دیگری مربوط به عهد تیموری است. کتیبه قاجاری، درواقع سنگ‌نوشته بازسازی و مرمت بناست و کتیبه تیموری، کتیبه‌ای قرآنی با خط ثلث است.ایوان‌های اطراف صحن مسجد، با طاق‌نماها و تزئینات آجری ساده، نماسازی شده‌است. بررسی سازه‌های دیوارهای ایوان جنوبی و شبستان‌های مجاور نشان می‌دهد که این بخش از مسجد، بارها و در چند مرحله، بازسازی و ترمیم شده است. در چهار طرف مسجد، شبستان‌هایی با ستون‌ها و سقف ضربی آجری قرار دارد که با وجود مرمت‌های بسیار، هنوز اصالت هنری خود را حفظ کرده و چشم‌نواز است.

شبستان‌های مجاور دیوار جنوبی مسجد جامع نیشابور، در طرف راست، شش دهانه در عرض و چهار دهانه به موازات ایوان دارد، با این تفاوت که دهانه‌های شبستان سمت چپ، بسیار بزرگ تر از دیگری است. ابعاد پایه‌ طاق‌ها در همه جای مسجد یکسان نیست و این شاید، به دلیل توسعه و مرمت‌های مکرر در بنا باشد. روی این پایه‌ها، قوس‌هایی با آجرچینی جناغی و روی آنها، طاق‌های گنبدی شکل قرار گرفته‌ که از ویژگی‌های معماری اسلامی ایرانی است. در میانِ این طاق‌ها، یک نمونه از طاق «بخش‌بخشی» یا باریکه‌های متقاطع یا در اصطلاح معماری، «کاربندی» وجود دارد که تاریخ ساخت آن معلوم نیست. مسجد جامع نیشابور، در سال ۱۳۱۷ هـ.ش، با شماره ۳۱۷، ثبت ملی شده است.

 

Did you find apk for android? You can find new Free Android Games and apps.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *