عطار نیشابوری؛ عطار دردهای روحانی و الهی انسان

Want create site? Find Free WordPress Themes and plugins.

عطار نیشابوری,عطار دردهای روحانی و الهی انسان,نیشابور,اشعار عطار,

عطار نیشابوری؛ عطار دردهای روحانی و الهی انسان

گفت اي دردي كه درمان مني
جان جاني، كفر و ايمان مني
خديجه زمانيان-

با آن كه هشت قرن از روزگار عطار مي‌گذرد، اما هنوز آثار اين شاعر دست به دست در ميان علاقه‌مندان به متون عرفاني مي‌چرخد و هنوز بر آثارش شرح و تحليل نوشته مي‌شود. مسأله‌اي كه خواندن آثار عطار را بعد از قرن‌ها براي ايرانيان دلنشين كرده، شيوه‌ی داستانگويي اين شاعر در اشعارش است. عرفان و عشقي كه عطار در آثارش مورد استفاده قرار داده چنان جذاب است كه حتي روح حافظ و مولوي را هم درگير كرده است.

.

بسياري از حكايات مولوي، قبلاً در آثار عطار يا سنايي آمده است، اگر چه سنايي نخستين كسي است كه عرفان را به صورت جدي در شعرهايش آورده، اما عرفان او زاهدانه است، در حالي كه عرفان عطار نوعي عرفان ذوقي است. عطار حتي نسبت به عرفاي شاعر پيش از خود ابتكاراتي دارد؛ مثلاً به جاي «مقامات» از «وادي‌ها» استفاده مي‌كند (معني وادي همان بيابان‌هاي سنگلاخي است). به همين دليل مراحل هفت‌گانه سلوكش با طلب و شوق آغاز مي‌شود و با عشق ادامه پيدا مي‌كند. در همين راستاست كه وادي‌هاي اين شاعر، «ذوقيی» و عاشقانه‌اند. منتقدان و شاعران پس از او، اين وادي ها را «هفت شهر عشق» ناميده‌اند.

*

در اشعار عطار، كششي وجود دارد كه روح انسان را از نيازهاي مادي دور مي‌كند و به مرتبه كمال مي‌رساند. عشق در آثار عطار متبلور شده؛ او از عشق آن چيزي را مي‌خواهد كه انسان را به حق مي‌رساند و حقيقت را پيش چشم انسان مجسم مي‌سازد.

ديدگاه عطار درخصوص عشق در حكايات او به خوبي نشان داده شده است. به نظر عطار، عشق، لازمه وجودي هر سالك است. عشق مرحله‌اي است كه سالك بايد در آن بسوزد تا تمام ناخالصي‌هايش پاك شود و «من» وجودي‌اش را از بين ببرد. در اين مرحله، بايد جان به كف و خونين جگر و سرباخته رفت؛ در مختارنامه‌اش هم تأكيد مي‌كند:
اول قدم از عشق سرانداختن است
جان باختن است و با بلا ساختن است

در نگاه عاشقانه عطار، با شاعران قبل و بعدش تفاوت‌هايي ديده مي‌شود. شاعران قبل و بعد عطار معتقد بودند، تفاوت ميان انسان و فرشته، «عشق» است؛ انسان عشق را پذيرفته، اما فرشتگان نپذيرفتند؛ همچنان كه حافظ مي‌گويد:
فرشته، عشق نداند كه چيست اي ساقي
بخواه جام و گلابي به خاك آدم ريز

اما عطار خلاف اين مسأله را مي گويد؛ او معتقد است فرشتگان هم مثل انسان‌ها عاشق خداوند و اگر عشق نداشتند، اين گونه حول عرش الهي نمي‌گشتند. چيزي كه انسان دارد و فرشته ندارد از نظر عطار «درد» است.
قدسيان را عشق هست و درد نيست
درد را جز آدمي در خورد نيست
درد تو بايد دلم را درد تو
ليك نه در خورد من در خورد تو
ساقيان خون جگر در جام كن
گرنداري درد، از ما وام كن
كفر، كافر را و دين ديندار را
ذره اي دردت دل عطار را

به همين خاطر ماسينيون مي گويد: اشعار عطار، عشق است و درد است و خون.
تا نگردي مرد صاحب درد، تو
در صف مردان نباش، مرد تو
هر كه درد عشق دارد، سوز هم
شب كجا بايد قرار و روز هم

دكتر زرين‌كوب در كتاب «صداي بال سيمرغ» مي گويد: «درد، درد، درد؛ اين كلمه‌اي است كه هرگز از زبان عطار نمي‌افتد. آن را بارها در ديوان، در تذكرة الاوليا و مثنويات خويش بر زبان مي‌آورد، يا بر زبان اشخاص روايات و قصه‌هايش مي‌گذارد.» اين مورخ و اسلام‌شناس مي‌افزايد: «اين درد فردي نيست. درد جسماني هم نيست، چيزي روحاني، انساني و كيهاني است. در همه اجزاي عالم هست، اما انسان، انسان انسان ظلوم جهول بيش از تمام كائنات به آن شعور دارد. همه اجزاي عالم به انگيزه آن در پويه‌اند. پويه‌شان به سوي كمال است. درد شوق طلب است، احساس نقص است، رؤيت غايت است و بنابراين درد نيست؛ درمان است. درمان نقص، درمان دورافتادگي از كمال».

عطار در ديباچه تذكرة الاوليا خاطرنشان مي‌كند: «نقل احوال و اقوال اهل درد، آنها را كه نه مرد راهند، مرد مي‌كند، مردان را شيرمرد مي‌كند، شيرمردان را فرد مي‌كند و فردان را عين درد مي‌گرداند». بدين گونه پيداست كه عطار درد را نسخه درمان مي‌داند. او مي‌گويد:
گفت اي دردي كه درمان مني
جان جاني، كفر و ايمان مني

با اين نسخه است كه عطار مي‌خواهد «درد» اهل عصر را كه «بي‌دردي» است، درمان كند و هيهات كه بتوان همه خلق را با يك چنين نسخه‌اي درمان كرد.
عطار، سعي دارد تا به خواننده حالي كند كه با اين درد، مي‌توان از بي‌دردي رست.

***

آن چه باعث شد عطار، عشق را با درد در آثارش بياورد و اين دو عنصر را هميشه با هم همراه كند، اين است كه عطار معتقد بود درد بي‌درمان علاجش آتش است. خودش در جايي مي‌گويد: «زمان بسيار بايد بگذرد تا جان انسان بويي از خدا ببرد. اگر از پيشگاه حضرت باري دستور رسد، شرح آن سفر را باز خواهم گفت و اگر از آن سفر كتابي شعر بنويسم، هر دو عالم را از آن منور سازم».
نقل از : درد پرستي در آثار عطار ؛گر نداري درد، از ما وام كن / خدیجه زمانیان، روزنامه قدس، ۲۵ فروردین‌ماه ۱۳۸۷. صفحه هنری.

.

عطار نیشابوری؛ عطار دردهای روحانی و الهی انسان

منبع : روزنه

جدید ترین مطالب گردشگری نیشابور را درسایت نیشابوریا دنبال کنید.

Did you find apk for android? You can find new Free Android Games and apps.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *