شاه‌ محمود نیشابوری؛ خوشنویس سرشناس سده دهم هجری

Want create site? Find Free WordPress Themes and plugins.

شاه‌ محمود نیشابوری؛ خوشنویس سرشناس سده دهم هجری,شاه‌ محمود نیشابوری,خوشنویس سرشناس سده دهم هجری,خوشنویس شاه‌ محمود نیشابوری,نیشابور,مشاهیر نیشابور,مفاخر نیشابور,

شاه‌ محمود نیشابوری؛ خوشنویس سرشناس سده دهم هجری

شاه محمود نیشابوری، معروف به «زرین قلم»، از استادان برجسته و سرشناس در هنر خوشنویسی و خط نستعلیق ایران است که در دوران طهماسب اول صفوی، در زمره‌ی کاتبان کتابخانه‌ی سلطنتی بود و اواخر عمر را در مشهد به زیارت و عبادت و تعلیم شاگردانش گذرانید.

.

وی در هنر خوشنویسی، شیوه‌ای بی‎همتا داشته که در لطافت به خط سلطانعلی مشهدی و در یکنواختی و استواری به خط میرعلی هروی، پهلو می‌زند. شاه محمود، در کتابت خفی و غبار، پدیدآور سبک است که پس از وی به دست باباشاه اصفهانی به کمال و شیوایی رسید. استادانی چون سلیم نیشابوری، حاج محمد تبریزی، محمدحسین باخرزی، سلطان محمود تربتی، از شاگردان شاه محمود نیشابوری بوده‌اند. امروز، از آثار هنری ارجمند برجای مانده از این استاد هنرمند، می‌توان در کتابخانه موزه گلستان، کتابخانه لنینگراد، موزه بریتانیا، کتابخانه ملی پاریس، موزه استانبول (نسخه‌ی قرآن که جزء شاهکارهای خوشنویسی به خط نسختعلیق است)، فریر گالری واشنگتن (نسخه‌ی هفت اورنگ جامی) و … نشان گرفت.

.

برخی آثار وی عبارتند از: یک نسخه «بوستان» سعدی، یک نسخه «سبحة الابرار» جامی، یک نسخه «خمسه» امیر خسرو دهلوی، نسخه‌ای از «چهل کلمه» به قلم نیم دودانگ و کتابت خودش. نام چهل اثر دیگر او در «احوال و آثار خوشنویسان» آمده است. شاه محمود نیشابوری، شعر نیز می‌سرود و قصیده و غزل و قطعه و رباعی، همه را نیکو می‌گفت. حدود پانصد بیت شعر از او برجای مانده است و قصیده‌ای در مدح امام رضا علیه‌السلام دارد که در راهرو دارالسیاده، در پای مناره‌ای نصب شده است.

.

شاه محمود نیشابوری، مشهور به «زرین قلم»، از هنرمندان مشهور خوشنویس در قرن دهم هجری است که پیش از میرعماد شهرت یافت. وی، خواهرزاده‌ و شاگرد عبدی نیشابوری است که در زمان خود، شهرت تمام داشت. شاه طهماسب اول صفوی (حکومت:۹۳۰-۹۸۴هـ.ق.) توجه ویژه‌ای به او داشت و او نیز قرآنی به خط نستعلیق، برای شاه طهماسب نوشت.

.

نیشابوری، در جوانی، ملازم طهماسب اول صفوی بود و همه روزه با کاتبان و نقاشان و دیگر هنرمندان، در کتابخانه‌ی سلطنتی به کتابت اشتغال داشت. هرگاه اردوی همایونی در تبریز بود، شاه محمود، در مدرسه‌ی نصریه، در بالاخانه‌ی جانب شمال آن، به سر می‌برد.

.

آخر کار که شاه طهماسب به واسطه‌ی اشتغال به مهمات دولتی از کار کتابخانه منصرف گردید، شاه محمود رخصت یافت و به مشهد رفته مجاور آستانه‌ی رضوی شد و در مدرسه‌ی قدمگاه، اوقات به زیارت و عبادت می‌گذرانید و در ضمن هم به کتابت و قطعه‌نویسی مشغول بود و هم در مجلس تعلیم خط خود، شاگرد تربیت می‌کرد و مدت بیست سال، بدین منوال در مشهد گذرانید. شاه محمود در تمام مدت زندگی، مجرد زیست و در مشهد خویشاوندی نداشت و همسری نخواست و امرار معاش خود را با مختصر حق‌الکتابه می‌گذرانید.

.

صاحب گلستان هنر که در جوانی به سال ۹۶۴ هجری به مشهد رفته و مدت بیست سال در آن شهر زیسته است به خدمت شاه محمود رسیده و به وی ارادت می‌ورزیده و از گذشت زندگی خود با او سخن می‌گفته است.

چند تن از معاصران شاه محمود از جمله قصه‌خوان و صاحب قواعد خطوط و صاحب حالات هنروران و ریحان نستعلیق و خلاصة‌التاریخ و تحف سامی از گذشت زندگی وی به اختصار مطالبی نقل کرده و همگی او را درویش‌نهاد و با اوصاف حمیده و صفات پسندیده و استادی در خط و چندین هنر ستوده‌اند. شاه محمود نیشابوری، شاعر نیز بوده و اشعاری از او باقی مانده که مقداری از آن‌ها به خط خود وی موجود است و مقداری نیز در گلستان هنر تالیف میراحمد قمی ضبط شده است. وی در قصیده، غزل، رباعی و نیز قطعه، طبع شعری قوی داشت.

.

شاه محمود به نقل صاحب گلستان هنر، نزدیک هشتاد و هشت سال زندگی کرده و در اواخر عمر که ضعف در دیدگانش عارض شده با عینک، قطعه‌نویسی و کتابت می‌کرده است. هم او گوید که به سال ۹۷۲ هجری در مشهد زندگی را بدرود گفته است و در جوار قبر سلطان علی مشهدی به خاک سپرده شده است. به نظر مرحوم دکتر بیانی در این تاریخ اشتباهی رخ داده، زیرا آثار خطی شاه محمود بعد از این تاریخ تا سال ۹۸۲ هجری موجود است.

.

صاحب، مناقب هنروران، نوشته که شاه محمود در دربار شاه اسماعیل اول صفوی (۹۰۷-۹۳۰هجری) منزلت رفیع داشته و شاه به چشم بزرگی به وی می‌دیده است و در جنگ چالدران، وقتی شاه اسماعیل، احتمال به شکست خود و اختلال آن سامان داد، شاه محمود و بهزاد نقاش را در غاری پنهان کرد و پس از خاتمه‌ی جنگ، نخست به سراغ این دو هنرمند رفت و حفظ آن دو را به مال و خزائن خود مقدم داشت. با این که این حکایت را دیگری، نقل نکرده، بعید نیست که صحت داشته باشد، زیرا جنگ چالدران به سال ۹۲۰ هجری اتفاق افتاده و در آن هنگام، شاه محمود در سنین جوانی بوده است.

.

شیوه‌ی کتابت شاه محمود نیشابوری را مختلف ذکر کرده‌اند. مرحوم دکتر بیانی – استاد مسلم خط‌شناسی در عصر حاضر – عقیده دارد که شیوه‌ی او را نمی‌توان مشابه هیچ یک از استادانی چون سلطان علی مشهدی و میرعلی هروی و غیر این‌ها دانست، چه لطافت شیوه‌ی سلطانعلی و استواری و یکنواختی شیوه‌ی میرعلی، هر دو را داراست به ویژه در کتابت و بخصوص در کتابت خفی و غبار مخترع سبک است که بعدها باباشاه اصفهانی آن را تکمیل کرده و به نهایت شیوایی نزدیک ساخته است.

.

از آثار او مرقعات، قطعات، رساله‌ها و کتاب‌های بسیاری در کتابخانه‌ لنینگراد، کتابخانه موزه گلستان و موزه آثار اسلامی ترک در استانبول و همچنین مجموعه‌های خصوصی بر جای مانده است که از قلم غبار تا سه دانگ نوشته است و تاریخ‌هایی بین ۹۳۴ و ۹۷۰ هجری دارد از جمله آثار در دسترس او در کتابخانه‌ها و مجموعه‌های جهان، می‌توان به نسخه‌ی کتاب سبحة‌الابرار جامی –که در کتابخانه‌ی موزه‌ی گلستان نگهداری می‌شود-؛ خمسه نظامی -به قلم کتابت همراه با نقاشی، که در مدت ۴ سال برای کتابخانه‌ی شاه طهماسب کتابت و تزئین شده است، در موزه بریتانیا-؛ یک نسخه از خمسه امیرخسرو دهلوی -در کتابخانه ملی پاریس-؛ یک نسخه از هفت اورنگ جامی -به قلم کتابت (۹۷۲هـ.ق.)، در فریر گالری واشینگتن-؛ یک نسخه تیمورنامه هاتفی -در مجموعه بنیاد کودکیان در نیویورک- .

.

از شاگردان معروف شاه محمود نیشابوری می‌توان از استادانی چون سلیم نیشابوری، حاج محمد تبریزی، محمدحسین باخرزی، سلطان محمود تربتی، قطب‌الدین یزدی نام برد.

.

شاه‌ محمود نیشابوری؛ خوشنویس سرشناس سده دهم هجری

منبع: روزنه

جدید ترین مطالب گردشگری نیشابور را درسایت نیشابوریا دنبال کنید.

 

Did you find apk for android? You can find new Free Android Games and apps.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *