خیام در غرب ، از بریتانیا و آمریکا تا حکومت نازی آلمان

Want create site? Find Free WordPress Themes and plugins.

خیام در غرب ، از بریتانیا و آمریکا تا حکومت نازی آلمان,خیام در غرب,خیام دربریتانیا,خیام درنازی آلمان,خیام نیشابور,مفاخرنیشابور,مشاهیر نیشابور,

خیام در غرب ، از بریتانیا و آمریکا تا حکومت نازی آلمان

حکیم عمر خیام، فیلسوف ، ریاضی دان ، منجم ، طبیب و رباعی سرای جاوید تاریخ ایران زمین از جمله متفکرانی است که آراء و اندیشه هایش از مرزهای جغرافیایی ایران گذشت و طی قرن ها تأثیرات زیادی در اندیشه ها و فرهنگ های ملل مختلف بر جای نهاد.

در انتقال تفکر خیام به غرب آنچه سبب شد که او بیش از هر شاعر بنام دیگر از جمله مولانا و فردوسی و حافظ در بیرون مرزهای جغرافیایی ایران محبوبیت یابد رباعیات وی است که او را در اقصی نقاط جهان معرفی و ماندگار کرد.

سفر خیام به اروپا در ۱۸۱۰ میلادی توسط بریتانیایی ها و با آغاز سفارت سِرگور اوزلی در ایران شروع شد . جرج سوم نامه ای ممهور به مهر و امضای پادشاه بریتانیا به پادشاه ایران می فرستد و پادشاه ایران را از انتصاب اوزلی مطلع می کند.در این نامه محبت آمیز، پادشاه ایران از روی احترام و تحببیب پسر عمو خطاب شده به کشف خیام توسط اروپائی ها منجر می شود. بخشی از این نامه ی مهم تاریخی به قرار زیر است :

.

ˈ جناب پسر عمو : … من از ابراز دوستی آن والا حضرت بسیار خرسندم و آن را برای خود سعادتی می شمارم … من سفیری فوق العاده وتام الاختیار مستقیماً از جانب خود برای اعزام به حضور پادشاه ایران منصوب کرده ام. سفیر من بابت رفتار خود در مقابل این دولت مسئول است … من برای منصب سفیر خود در دربار تهران ، فرد معتمد و مورد علاقه بسیار خود بارونت ، سرگور اوزلی را برگزیده ام ، آقایی که اطلاعات وی از زبان ، رسوم و آداب شما مخصوصاً او را شایسته این منصب می کند و رفتار و شخصیت او ، وی را مستحق احترام و اعتناء می سازد … مطمئنم نخستین اطلاعاتی که پس از ورود او به ایران سعادت در یافت آن را از جانب والاحضرت خواهم داشت مرا از تجدید مؤالفتی مطلع خواهد ساخت که امیدوارم برای همیشه میان دولتهای ایران و بریتانیا ی کبیر دوام یابد – از خداوند می طلبم که آن والاحضرت را در کنف لطف و حمایت خود محفوظ بدارد.

.

با تقدیم مراتب محبت و احترام ، ارادتمند آن پسر عموی بزرگوار پسر عموی شما ، جورج ر .از کاخ سلطنتی

وینزر ، ۱۱ ژوئیه ، ۱۸۱۰ ˈ

طبق این نامه پیداست که اوزلی فردی مطلع در زبان و فرهنگ ایرانی بوده است . وی در طی زمان خدمت خود شماری از نسخه های خطی از کتابخانه های مختلف ایران را گردآوری کرد و پس از بازگشت به انگلستان مجموعه ا ش را به دانشگاه آکسفورد اهدا کرد که بخشی از کتابخانه ی بازلیان شد.

.

حدود دهه ۱۸۴۰ ادوارد بایلز کاوئل استاد سنسکریت دانشگاه کمبریج توجهش به رباعیات خیام در کتابخانه دانشگاه آکسفورد معطوف شد تا جایی که شماری از آنها را ترجمه کرد و چون درخشش و عمق آنها را دریافته بود دوست دانشمند و ادیب خود ، فیتز جرالد را که منظومه ی سلامان وابسال جامی را ترجمه کرده بود ، در این لذت معنوی سهیم می کند ؛ جرالد هم خیلی زود به موضوع علاقه مند شده و بخش عمده ای از رباعیات را به انگلیسی برمی گرداند.

.

چارلز راکوِل لَنمَن می گوید: ˈ اگر این مأموریت اوزلی نبود رباعیات هرگز در این قالب دست یافتنی به اروپا راه نمی یافت و ترجمه ی فیتز جرالد هیچگاه صورت نمی گرفت . از همین رو طی بخش اعظمی از سده های نوزدهم و بیستم نام عمر خیام با نام شاعر و ادیب بریتانیایی ، فیتز جرالد پیوند خورده است. او بود که خیام را به جهان انگلیسی زبان معرفی کرد. ˈ

.

دکتر مهدی امین رضوی ، استاد فلسفه در دانشگاه های آمریکا نویسنده ی کتاب ˈصهبای خرد ، شرح احوال و آثار حکیم عمر خیام نیشابوری ˈ درباره ی ترجمه فیتز جرالد از رباعیات خیام می گوید : جرالد روح رباعیات خیام را به گونه ای منتقل کرد که مترجمان دقیق تر بعد از او نتوانستند به پای آن برسند. من اگر نه تمامی ولی بیشتر ترجمه های انگلیسی موجود از رباعیات خیام را مطالعه کرده ام اما ، هنوز هم خوانندگان غیر فارسی زبان را به ترجمه جرالد ارجاع می دهم چرا که قلب و روح سروده های خیام را تسخیر کرده است. ˈ

.

جرالد مردی فکور و تنها بود که همواره درباره چیزهای مهم زندگی و مرگ پرسش می کرد.

اما شاید اتفاقی که بیش از هر چیز به شهرت و ماندگاری ترجمه های جرالد از رباعیات خیام کمک کرد اتفاقی بود که در سال۱۸۶۱ در یک دکّه کتاب فروشی دست دوم در لندن روی داد که در آن تعداد ۲۵۰ جزوه به قیمت هر نسخه یک پنی به حراج گذاشته شده بود. دست تقدیر بود که جزوه جلد قهوه ای رباعیات خیام ، منجم و شاعر ایرانی و بدون ذکر نام مصنّف در بین کتاب های یک پنی آن دکّه به دست دو شاعر مشهور به نام های دانته گبرئیل راستی و الجرنن چارلز سوئینبرن بیافتد. شاعرانی که پس از مدتی در ۱۸۸۲ از مؤسسان باشگاه عمر خیام لندن شدند .

– عمر خیام در آمریکا

سفر بزرگ خیام به آمریکا در ۱۸۶۹ آغاز شد. مقارن با چاپ مقاله ای از چارلز الیوت که در نشریه ی نقد و بررسی آمریکای شمالی ، ترجمه جر

الد را بررسی کرده بود. طولی نکشید که رباعیات در برخی محافل ادبی ناحیه ی نیوانگلند رواج یافت.

به دنبال همین امر تلاش های سازمان یافته ای در جهت شناخت خیام در آمریکا صورت گرفت و بدین ترتیب باشگاه عمر خیام آمریکا متولد شد. نُه پایه گذار اصلی این باشگاه روشنفکرانی بودند که هر یک می توانستند با یکی از جنبه های اندیشه ی خیام شامل شعر ، موسیقی ، ریاضی و غیره رابطه برقرار کنند.

.

ظهور این باشگاه بود که به همکاری خاورشناسان سراسر جهان انجامید . قدرت های مهم اروپا و آمریکا با تشکیل چندین انجمن بین المللی در جلسات سالیانه از تازه ترین پژوهش ها درباره ی جنبه های گوناگون مشرق زمین سخن می گفتند. که البته واضح است هدف از این نشست ها همیشه سهیم شدن در حکمت شرق نبوده بلکه همواره اهداف سیاسی بخش عمده ی این گونه گردهمائی ها بوده اند. هر چند شایان ذکر است در کتاب صهبای خرد ، نام شماری از خیام پژوهان آمریکایی که به صورت جدی به پژوهش در باب تفکرات خیام پرداخته اند ، آمده است.

.

اما در پی خیام گرایی آمریکائی ، جنبش های ضدّ خیامی نیز در آمریکا سربرآورد حتی جرالد نیز به خاطر ترجمه آنها هدف توهین قرار گرفت. این حرکت ها از سوی دولتمردان و روشنفکرهایی بود که نگران از بین رفتن تمام احساسات و اخلاقیات زاهدانه بودند. به عنوان مثال برخی مانند پُل مور از روی چهره مخدوشی که از خیام در غرب ارائه شده بود ، دفاع خیام از جبر و نبود اراده ی آزاد را مورد انتقاد قرار می دادند.

در انگلستان نیز عده ای ابراز نگرانی کرده بودند که : رباعیات خیام تقریباً مرتبت کتاب های آسمانی را پیدا کرده است .

خیام در فرانسه

قاره ی اروپا در خلال سده ی نوزدهم بر خلاف انگلیسی ها که به رباعیات خیام علاقه مند شدند رسالات ریاضی وی را کشف کردند. در ۱۸۵۱ م ، ف . ووپکه ، چاپی انتقادی از رساله ی خیام در جبر را منتشر کرد و سپس آن را به فرانسه برگرداند. بعدها نیکولاس ، مترجم خانه ی فرانسه در تهران که با زبان فارسی آشنایی داشت و با صوفیان آن دوره در ارتباط بود ، رباعیات خیام را به فرانسه ترجمه کرد ؛ البته ادیبان و زبان دانان فرانسوی دیگری نیز به ترجمه و تحلیل رباعیات خیام پرداختند.

– خیام در آلمان و حکومت نازی آلمانی

تأثیر جرالد بر بیشتر مترجمان آلمانی خیام آشکار است و کسانی که سعی کردند مستقیماً سراغ اصل فارسی رباعیات بروند انگشت شمارند. والتر فون د. پورتن، از جمله مترجمان رباعیات خیام تحت تأثیر فیتز جرالد ، به زبان آلمانی است.

دانش پژوهی های پراکنده ی آلمانی ها درباره ی خیام ، در سال ۱۹۳۴ و با تأسیس باشگاه عمر خیام آلمان که همتای باشگاه عمر خیام آمریکا بود ، سازمان یافته تر شد. این باشگاه زیر نظر استاد کریستیان رمپیس تشکیل شد. وی در مقام یک پژوهشگر ضمن اشاره به حُسن ترجمه جرالد ، به نارسایی های آن توجه کامل داشت . وی می گوید : بی گمان بدون ترجمه گونه ی آزاد فیتز جرالد ، عمر خیام چه در غرب و چه در شرق این اندازه مشهور نمی شد. شاهد بر این نظر، ترجمه هایی است که از رباعیات او به پنجاه و دو زبان شده است.

.

با ظهور نازیسم در آلمان در ۱۹۳۴ ، عمَر خیام رفته رفته از چشم محافل علمی افتاد ، زیرا پیام ضد استبدادی رباعیات در جهت مخالف اصول عقاید جنبش ناسیونالیسیتی – سوسیالیستی بود.

باشگاه عمَر خیام در ۱۹۳۷ دیگر تعطیل شده بود و حتی ترجمه های رباعیات از انبارهای کتاب بیرون کشیده شده بود. رمپیس در آن زمان در مصاحبه ای گفت ˈ نگرش عمر خیام به زندگی مخصوصاً با اصول عقاید نازی ها جور در نمی آمد .ˈ

اما پس از جنگ ، خیام از قید و بند در آلمان رها شد و پژوهش ها پیرامون تفکرات او ادامه یافت و تجدید چاپ هایی از رباعیات او صورت گرفت مانند ترجمه ی پُرکنی، در ۱۹۴۶ و ترجمه جدید رودلف برگر در ۱۹۴۸.

– خیام در هلند

علاقه به عمر خیام در هلند به پیش از جنگ جهانی دوم بازمی گردد. اما در دوره ی پس از جنگ چندین ترجمه منظوم از وی منتشر شده است. در۱۹۹۰ گروهی از دانشگاهیان و اهل ادب ، انجمن عمر خیام هلند را راه انداختند . اعضای این انجمن که در حال حاضر از هلند و بلژیک هستند تاکنون جلسات و نمایشگاه های متعددی را تشکیل داده اند . همچنین نشر آوالون که از ناشران سرشناس هلند است در ۱۹۹۱ به این انجمن پیوسته است. انجمن عمر خیام هلند در حال حاضر با دپارتمان مطالعات شرقی دانشگاه لایدن در ارتباط است که در سال ۲۰۰۱ نمایشگاهی را در کتابخانه ی لایدن به بررسی جنبه های مختلف زندگی خیام ، نخستین مترجمان رباعیات خیام ، مترجمان هلندی و منابع آنها ، تصاویر و غیره اختصاص داد.

.

** خاتمه : آنچه از دید خوانندگان محترم گذشت برگرفته از کتاب ˈصهبای خرد ، شرح احوال و آثار حکیم عمر خیام نیشابوری ˈ تألیف دکتر مهدی امین رضوی ، استاد فلسفه در دانشگاه های آمریکاست که توسط مجدالدین کیوانی به فارسی برگردان شده است.

.

می توان گفت این کتاب ، نخستین اثر جامع به زبان انگلیسی است که خیام نیشابوری را در جمیع جهاتش بررسی می کند . خیام فیلسوف ، منجم ، ریاضی دان ، و شاعر. سعی دکتر مهدی امین رضوی در نگارش این کتاب زدودن چهره تحریف شده حکیم نیشابور از اذهان غربی ها خصوصاً نسل فعلی ایشان است . امین رضوی که سالهاست در غرب زندگی می کند در مقدمه ی کتابش بیان می دارد که انگیزه اصلی وی در تألیف این کتاب، آگاه کردن گروهی است که با اشتباه فهمی های خود درباره ماهیت تفکر این چهره ی چند بُعدی، عموماً وی را به عنوان شاعری خوش باش و اهل عیش و عشرت معرفی می کنند ، حال آنکه حکیم عمر خیام نیشابوری به دلیل وجوه متعدد نبوغ در تفکرات وآثاری که از وی باقی مانده ، خود ، تجسمی ناب از ˈ خرد شرقی ˈ است . لذا دکتر امین رضوی کوشیده است تصویری حتی المقدور حقیقی از او را فراروی غربی ها بگذارد.

.

کتاب ˈصهبای خرد ، شرح احوال و آثار حکیم عمر خیام نیشابوریˈ در سال ۱۳۸۶ به عنوان کتاب سال جمهوری اسلامی ایران برگزیده و معرفی شد.

دکتر مهدی امین رضوی متولد ۱۳۳۶ در مشهد است . وی علاوه بر تحصیل در رشته ی معماری در زمینه مطالعات تطبیقی ادیان و فلسفه ی دین از دانشگاه تمپل آمریکا به اخذ درجه ی دکتری نائل آمده است.

از دیگر تألیفات وی که به فارسی برگردانده شده می توان به ˈسهروردی و مکتب اشراق ˈ ترجمه مجدالدین کیوانی ، اشاره نمود.

 

خیام در غرب ، از بریتانیا و آمریکا تا حکومت نازی آلمان

منبع: روزنه

جدید ترین اخبارفرهنگی را درسایت نیشابوریا دنبال کنید.

Did you find apk for android? You can find new Free Android Games and apps.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *