آیین‌های عزاداری مُحرّم در دیار خرو

Want create site? Find Free WordPress Themes and plugins.

عزاداری مُحرّم در دیار خرو,عزاداری درخرو,خرو,نیشابور,فرهنگ نیشابور,آداب و رسوم نیشابور,

آیین‌های عزاداری مُحرّم در دیار خرو

شهر تاریخی خرو که دومین نقطه شهری پُرجمعیت در دشت نیشابور است، در ۱۸ کیلومتری شمال شرقی شهر نیشابور واقع شده است. منطقه‌ی خرو را باید سرزمين درّه‌هاي سرسبز، كوچه‌باغ‌هاي دل‌انگیز،‌ رودهاي خروشان، چشمه‌هاي جوشان و آبشارهاي زیبا نامید. از منطقه‌ی خرو که حضوری پیوسته با کهن‌شهر نیشابور و در درازنای تاریخ دارد، عالمان و مفسرانی برجسته همچون ابوسعید خرقی (قرن ۴ق) و ابوبکر خرقی (قرن ۵ق) برخاسته‌اند و همواره یکی از کانون‌های انسانی و فرهنگی حوزه تمدن نیشابور بوده است. خرو، به عنوان یکی از میراث‌‌داران فرهنگی برجسته در دشت نیشابور، بسیاری از آیین‌های بومی و دینی این سرزمین را حفظ نموده است. در نوشتار زیر به بازشناسی بخشی از آیین‌های منطقه خرو، در زمینه آیین‌های عزاداری محرم می‌پردازیم.

.

– نخدران، همبودگاه آیین‌های عاشورایی:

.
مردم خرو، در ايام تاسوعا و عاشوراي حسيني و همچنين در روز سوم (مصادف با سيزدهم محرم)، مسافت زيادي را شهر خرو تا محلي موسوم به «نخدران» -كه درضلع شمال شرقي منطقه‌ی حاجي‌قره شهر خرو قرار دارد- طي مي‌كنند و در آنجا گرد هم آمده و به اجراي تعزيه و عزاداري مي‌پردازند، همایش امروزه‌ی مردم خرو، در اين مكان، در قالب چهار هيئت عزاداری «صاحب الزماني»، «حسيني»، «ابوالفضلي» و «امام سجاد (ع)» می‌باشد. اين هيئت‌های عزاداری با آرايش و نظم خاصي، در پشت سر هم حركت مي‌كنند كه دسته‌جات سينه‌زني، زنجيرزني، علمداران و گروه شبيه‌خوان سيّار، همراه با گروه‌ها و هيئت‌های ويژه عزداري بانوان، با شيوه‌اي نمادین و بسيار شايسته، اين مراسم را اجرا مي‌كنند.

.

– نخل‌بندی:

.
«نخل‌بندي» آیینی‌ است كه در روز تاسوعا اجرا می‌گردد. جوانان عاشق ائمه‌ی اطهار (ع)، پارچه‌اي را بر نخل، گره مي‌زنند كه با ذکرگویی و نواهای بلند حاضران، همراه مي‌باشد. تعداد پارچه‌ها بسيار زياد است و ذكر صلوات، تا بستن آخرين پارچه، ادامه دارد.

.

– نخل‌برداری:

.
مراسم «نخل‌برداري» كه از سنت‌هاي ديرينه در ايران اسلامي است، در اين منطقه نيز از ديرباز، رايج بوده است. جواناني دلداده و دوستدار خاندان عصمت و طهارت، با جامه‌هايي سياه و با پيشاني‌بند كه در روي آن‌ها عباراتی همچون «ياحسين مظلوم»، «يا ابوالفضل» و … نقش بسته است، «نخل» را پيشاپيش دسته‎ها همراه با نواهايي عاشورايي و مداحي، به حركت درمي‎آورند.

.

– ذوالجناح‌بندی:

.
«ذوالجناح‌بندي» نيز از آیین‌های ديگر عزاداري منطقه است؛ در ذوالجناح‌بندي نيز هر هيئت، اسب زيبا و رامي را با الهام از اسب با وفاي امام حسين (ع) با پارچه‌هاي مخصوصي تزئين مي‌نمايند، این آیین نیز با ذكر صلوات، تا بستن آخرين پارچـه، همراه است. همچنین دو عدد شمشير، به شكل منحنـي، به زينتگاه اسب مي‌بندند و آينه‌اي نيز بر پيشاني اسب مي‌بندند. در روز عاشورا هر هيئت، ذوالجناح خاص خو د را دارد که با همراهـي عزاداران، شور و هيجان خاصّـي به اين عزاداري مي‌بخشد.

.

– علم‌بندان:

.
«علم»، خود، پیشینه و یادکردمعنای خاصي درميان مردم خرو دارد؛ چنانچه خانواده‌اي داغ جواني را ديده باشد، در صورت تمكّن مالي، براي يادبود نام فرزندش، علمي را خريداري نموده و «مراسم علم‌بندان» را برگزار مي‌نمايد. بعضي از علم‌ها نيز مخصوص طايفه‌اي از طوايف مردم اين ديار است. مراسم علم‌بندن، از اول ماه محرم آغاز مي‌شود و تا عصر روز تاسوعا ادامه دارد.

.

در صبح اولين روز از ماه محرم‌الحرام، قد‌يمي‌ترين علم شهر را با مراسم خاصّي مي‌بندند؛ بدين صورت كه دسته‌اي از مردم را به صرف صبحانه دعوت نموده و در يكي از منازل و يا در منزل كسي كه صاحب آن علم است، پارچه‌هاي علم را تميز و يا تعويض مي‌كنند و پارچه‌اي به جهت تبّرك به آن اضافه مي‌نمايند كه بسيا‌ري از دلسوختگان راه طريقت ائمه‌ی اطهار پارچه‌اي را به عنوان نذر به علم هديه مي‌كنند كه در «مراسم علم‌برداري»، براي تزئين علم، از آن پارچه استفاده مي‌شود. سپس، با خواندن ذكرهاي خاصّي مانند «اي علم! حيف از حسينم» و «اي علم! حيف از علمدار» و «اي علم! عطشان، حسينم» … علم را همراهي مي‌نمايند تا آن را در مسجد موردنظر قرار دهند.

.

– علم‌برداری و زنجیرزنی:

.
«مراسم علم‌برداري»، که در صبح‌ها و ظهرها اجرا می‌گردد، در بعد از ظهر روز تاسوعا به پايان مي‌رسد. امروزه، تعداد اين علم‌هاي بسيار سنگين در شهر خرو، به بيش از چهل علم مي‌رسد. بعد از اتمام «مراسم علمبندي» مراسم خاص عزاداري آغاز مي‌شود. امروزه اين آیین، از عصر روز تاسوعا آغاز مي‎گردد و در صبح روز عاشورا، تمام هيئت‌های عزاداری شهر خرو، مسير طولاني را كه از جلوی محل استقرار هر یک از هيئت‌ها شروع مي‌شود تا منطقه‌ی «نخدران»، با شیوه‌ای زنجيرزني كه خاص مردم اين خطّه و به صورت تك‌ضرب است، مي‌پيمايند كه پيمايش اين مسير عزاداري، همراه با مداحي، زنجيرزني و آیین‌های عزاداری، ساعت‌ها به طول مي‌انجامد.

.

در میانه‌های اين مسير، هيئت متحده موسي بن جعفر(ع) شهرك امام رضا (ع)، به جرگه‌ی اين عزاداران مي‌پيوندند و در روز اربعين حسيني، هيئت‌های ساحل برج و اسدآباد نيز به اين جمع، مي‌پیوندند و برنامه‌هاي ویژه‌ای را با نوبت و انضباطي خاص، به نمايش مي‌گذارند؛ هيئت حسيني يا جامع، در ابتدا و هيئت صاحب الزماني، در نوبت دوم و هيئت ابوالفضلي، در نوبت سوم و پس از آن، مسجد امام سجاد (ع) و سپس هيئت‌های موسي بن جعفر، ابوالفضلي ساحل برج و اسدآباد، به ترتيب، به «ميدانگاه نخدران» مي‌رسند.

.

در ابتدا، هيئت «علم‌برداران» با تشكيل دايره‌ی بزرگي به قطر ۱۰۰ متر، با سرعت فراواني، در گِرد اين دايره، كه علم در وسط آن واقع شده حركت مي‌نمايند و ذكر «حسن و حسين» را نيز زمزمه مي‎نمايند. در اثر این حرکات آیینی و نمادین، میدانگاه را گرد و غباري دربر می‌گیرد که آن را به صحنه‌ی دور زدن قتلگاه، تشبیه مي‌نمايند؛ اين آیین نمادین، اشك از چشمان هر بيننده‌اي جاري مي‌سازد و او را به ياد مظلوميت آقا اباعبدالله الحسين (ع) و اصحاب باوفايش و مصائبي كه آن بزرگواران متحمل شده‌اند مي‌اندازد. سپس، گروه عزاداران سينه‎زن، از اين محل مي‎گذرند و بعد از آنها صفوف طولاني زنجيرزنان وارد ميدان مي‎شوند كه با عزاداري و مداحي، ميدان را دور می‌زنند.

.

– برافراشتن علم، بر دست:

.
همچنين در مناسبت‌های ایّام محرم و صفر، پهلوانان و جوانان شیفته، در درون حسينيه‌ی واقع در وسط محله، علم‌هاي سنگين را به ياد امام حسين (ع)، سر دست مي‌كنند به طوري كه عده‌اي به صورت دايره‌اي دست در شانه‌ی هم انداخته و علم‌دار و علمش را در وسط دايره قرار داده و «علي‌‎حيدر»گويان او را ترغيب به بلند كردن علم، آن هم با كف يك دست نموده و علم‎دار به ياد علمدار كربلا، علم به آن سنگيني را، با يك دست، بلند مي‌نماید.

.

– پامنبری:

.
«مراسم پامنبري»، درون مساجد و محل استقرار هيئت‌ها به انجام می‌رسد. گروهی از سادات و دیگر مردم، هر كدام با دو زنجير، با خاموش شدن چراغ‌هاي هيئت، گرداگرد منبر، به شيون و زاري، از براي امام حسين (ع) مي‌پردازند و زنجيرها را بر سر وشانه‌ی خود مي‌كوبند كه اين نوع عزاداري، نيز خاصه‌ مردم اين منطقه است.

.

– شام غریبان:

.
«مراسم شام غريبان» نیز در دل شب، در هيئت‌های عزاداری و در كوچه‌هاي شهر خرو برگزار مي‌شود. نوجوانان، به سه دسته‌ی مساوي تقسيم مي‌شوند و هر دسته، ذكر خاصي را نجوا مي‌كند و شخصي با چوب بر اطراف آنان مي‌كوبد كه شام غريبان اهل بيت (ع) و مظلوميت آن عزيزان را در قالب آیینی مردمی، تصویر و شبیه‌سازی می‌نماید. گوشه‌‎اي از ذكرهاي اين نوجوانان، در شب شام غريبان، بدين مضمون مي‌باشد: «شام غريبان، سحر ندارد / آه يتيمان، اثر ندارد / آه از يتيمي، داد ازيتيمي / «بابا حسين‌جان! امشب كجايي؟ / از طفل‌هايت، چرا جدايي؟ / آه از …». شيوه‌ی برگزاري اين مراسم كه شبانه، به صورت بسيار حزن‌انگيز و غمناک برگزار مي‎شود، که نشان از ارادت و دلبستگی مردم منطقه و بويژه نوجوانان اين خطه به ائمه اطهار (ع) دارد، آیینی تاثیرگذار و سرشار از معنا می‌باشد.

.

– حَلیم‌پَزی:
«حليم‌پزي»، از ديرباز در ايام محرم، در ميان مردم منطقه رايج بوده است. اين مراسم، در گذشته از اول محرم به صورت طايفه‎اي اجرا مي‌شده است كه امروزه، حليم ظهر عاشورا را هيئت حسيني به عهده دارد و در عصر روز سوم، هر هيئت عزاداری در شهر خرو، حليم خاص خويش را پخت مي‌نمايد.

.

– منبع: «آداب و رسوم خرو»، مجله سبز زیست، سال اول، شماره ۲، شهریور ۱۳۸۷، ص۱۴. به کوشش ققنوس شرق، «آیین‌های عزاداری محرم در دیار خرو»

.

آیین‌های عزاداری مُحرّم در دیار خرو

منبع : روزنه

جدید ترین مطالب گردشگری نیشابور را درسایت نیشابوریا دنبال کنید.

Did you find apk for android? You can find new Free Android Games and apps.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *